هوش هیجانی و نقش آن در آ موزش و پرورش

 

اعتماد به نفس
اعتماد به نفس و اطمینان بی شک لازمه پیشرفت در کارها می باشد . برای کسب اعتماد به نفس بایدبه خود و اعمال خود اطمینان داشته باشید با این اقدام ، اعتماد به نفس را در خود شکوفا می کنید . با اعتماد واقعی و خالصانه ، باور هایتان را نسبت به خویش عمیق تر کنید که این خود موجب دلگرمی ، پشتکار و سخت کوشی بیشتر شما می شود . به خود همواره یاد آ ور شوید که ازعهده کارها بر می آیید .عزت نفس و اعتماد به نفس سالم برای کودک مانند زرهی است که وی را در مقابل چالش های زندگی محافظت می کند . به نظر می رسد بچه هایی که احساس خوبی در مورد خودشان دارند راحت تر با تعارضات کنار می آ یند و در مقابل فشار های منفی مقاومت بیش تری از خود نشان می دهند . آنان گرایش دارند که به آ سانی بخندند و از زندگی لذت ببرند . این کودکان واقع بین ترند و عموما خوش بین تر نیز می باشند . در مقابل ، کو دکانی که عزت نفس پایینی دارند ، چالش های زندگی می تواند منبع اضطراب و ناکامی عمده ای برای آنان باشد . آن ها خودشان را ناچیز می انگارند و در هنگام پیداکردن راه حل برای مشکلات ، زمان سختی را پشت سر می گذارند . اگر افکار خود انتقادی ( self-critical) نظیر این که " من خوب نیستم " یا " من نمی توانم هیچ کاری را به درستی انجام دهم . " به سراغشان بیاید ممکن است تسلیم شده ، یا پس بکشند یا افسرده شوند . هنگامی که آ نان با یک چالش جدید روبرو می شوند ، پاسخ فوری شان این است که : "من نمی توانم "
از طرفی والدین و مربیانی که خود از عزت نفس و اعتماد به نفس پایینی بر خوردارند و خود را با ارزش ، توانمند و مثبت ارزیابی نمی کنند و همواره دچار حقارت و ناتوانی هستند ، اغلب نمی توانند اعتماد به نفس فرزندان و دانش آ موزان خود را رشد دهند . والدینی که با فشار بر فر زندان ، درصدد جبران حقارت ها و شکست های زندگی خود بر می آ یند و در این مسیر توجهی به علائق و استعداد های فرزندان خود ندارند و یا در ارزیابی کیفی استعداد ها و توانایی های فرزندان خود نا توان هستند و توقع و انتظارات ایده آ لیستی که در توان آ ن ها نیست دارند همواره عزت نفس و اعتماد به نفس آن ها را در معرض فرو ریختن قرارمی دهند . بنابر ین وظیفه خطیر وزارت آ موزش و پرورش ایجاب می کند که در جهت ارتقا و رشد اعتماد به نفس مربیان عزیز دست اندر کار تعلیم و تربیت تدبیری اندیشیده و با امکانات مختلف در این امر بکوشد تا این مشکل مرتفع گردد .
متاسفانه در بسیاری از مواقع هوش و استعدادی سرشار دانش آ موزان در پس ابرهای تیره ی کمرویی پنهان می ماند. به عبارت دیگر بعضی از کودکان و نوجوانان کمرو به رغم آنکه ممکن است فوق العاده تیزهوش و سرآمد باشند، اما قدرت هوشمندی ایشان توسط دیگران، به خصوص معلمان به طور واقع بینانه مورد ارزیابی قرار نمی گیرد. کمرویی پایدار می تواند منجر به یک ترس و تنش عمومی شود و کودک یا نوجوان کمرو اعتماد به نفس و جرئت تجربه ی هیچ کار تازه ای را پیدا نکند و در نتیجه عملکرد و پیشرفت او به طور معنی داری پایین تر از سطح توانایی اش ظاهر گردد. به کلام دیگر همیشه فاصله ای قابل توجه بین توان بالقوه و توان بالفعل افراد کمرو وجود دارد.
کمرویی موجب افزایش فوق العاده ی خود توجهی و اشتغال ذهنی فرد کمرو نسبت به واکنش های خویش می شود، به گونه ای که شخص از هرگونه تفکر مولد و خلاق و ارتباط برتر باز می ماند؛ چرا که خلاقیت متضمن برخورداری از شخصیتی سالم، پویا و فعال است و کودکان و نوجوانان خلاق عموماً افرادی کنجکاو، جست و جوگر، اهل چالش ذهنی، انعطاف پذیر، صریح الکلام، شجاع، راحت و بی تکلف، گشاده رو و متبسم هستند. اگر شخصی که دارای عزت نفس بسیار است به پیامی گوش فرا دهد که متناقض با عقیده اوست ، براحتی تصمیم جدید می گیرد که این تصمیم جدید شانس بهتری برای صحت و درستی افکار خود دارد تا اگر بر عقیده خود بماند بنابراین کمرویی قدرت تفکر خلاق و خلاقیت فرد را محدود می کند.در امر آ موزش و فراگیری زبان دوم باید روحیه شهامت و دلیری و جرات را در دانش آ موزان تقویت کرد چرا که صرفا تدریس اصوات و واج ها ، کلمات و جملات زبان دوم توسط مربی کار ساز نیست باید دانش آ موز این روحیه را داشته باشد تا این دروس را در کلاس و دیگر اجتماعات مربوطه تکرار و تمرین کند و مسلما تکرار و تمرین اولیه و ابتدائی خالی از اشکال نیست . اگر دانش آ موز ما تحمل شنیدن اشتباهات خود را نداشته باشد موفقیت مورد نظر حاصل نخواهد شد . و چنین دانش آ موزانی که ارزکمرویی رنج نمی برند و دارای اعتماد به نفس هستند می توانند از انعطاف پذیری با لایی برای فراگیری زبان دوم باشند و خود را با محیط جدید بهتر سازگار سازند .

راه های ساده و عملی برای تقویت نیروی اعتماد به نفس
1-افکارتان را پیشایش بر موفقیت متمرکز سازید .
2-با تمرکز بر استعداد ، توانایی و امکانات خود نیروهای درونی تان را تقویت کنید .
3-نگویید که ای کاش زندگی بهتر از این بود. بخواهید که خودتان بهتر از این باشید.
4-سعی کنید با تکرار کلمات امید بخش و دلگرم کننده روحیه خود را از هر لحاظ قوی تر سازید .
5-در پی هدفتان باشید و فکر تاثیر از جانب دیگران را از خود دور کنید .
6-از شکست هراسی به دل راه ندهید ، زیرا شکست آ غاز پیروزی است . به خاطر داشته باشید که بعضی اوقات شکست ها و ناکامی ها خود برکت هستند.
7-انسان های دارای اعتماد به نفس تمایل به ریسک کردن دارند و کسانی که ریسک می کنند اعتماد به نفس را در خود تقویت می کنند.
8-تمرکز کامل در راستای تحقق رؤیاهایتان شور و شوق شما را افزایش می دهد و اعتماد به نفستان را بالا می برد.
9-هر وقت به کسی لطفی می کنید اعتماد به نفس و عزت نفس شما به همان اندازه افزایش می یابد
10- با دیگران با ملاحظه ، ادب و متانت رفتار کنید تا ببینید که اعتماد به نفستان چطور بالا می رود.
11--کاری کنید که دیگران احساس کنند انسان های ارزشمندی هستند. هر چه بیشتر در دیگران احساس ارزشمند بودن ایجاد کنید خودتان هم بیشتر این احساس را پیدا می کنید.
12- احساس تعهد کامل در روابطتان با دیگران، اعتماد به نفس و عزت نفس را در شما تقویت می کند.
13-امید و ایمان را باور کنید و آن را شعار همیشه خویش سازید .
14-دائما به خود تلقین کنید که من می توانم راه حل هر مشکلی را پیدا کنم . پذیرش تمام عیار خود به عنوان یک انسان ارزشمند از عوامل حقیقی ایجاد اعتماد به نفس است.
15-برای رفع هر مشکل به مغزتان رجوع کنید واز آ ن کمک بخواهید .
16-همیشه در ردیف های جلو بنشینید . درردیف های جلو نشستن ، اعتماد به نفس ایجاد می کند . بی شک در ریف های جلو امکان آن که در معرض دید باشید را افزایش می دهد ، ولی یادتان باشد موفقیت به طور کل مترادف معروفیت و مشخص بودن است .
17-نگاه کردن به چشمان و چهره دیگران را تمرین کنید . افراد با استفاده از چشمانشان ،خود را تا حد زیادی به ما می شناسانند . معمولا کسی که نتواند به چشمان دیگران نگاه کند ، دو نوع بر داشت را القا می کند یا می گوید: ٌدر مقابل شما احساس ضعف و حقارت می کنم و از شما می ترسم ٌ و یا آن که با پرهیز از نگاه دیگری می گوید :ٌ احساس گناه می کنم ، کاری کرده ام یا به چیزی فکر کرده ام که نمی خواهم از آن آگاه شوید . می ترسم اگر نگاهم با نگاه شما تلاقی پیدا کند ، آن را از درونم بخوانید .
18- سرعت راه رفتنتان را بیست و پنج درصد تند تر کنید .روان شناسان معتقدند ، شلختگی ، لاقیدی و پرسه زدن ، ویژگی های آدمی است که نسبت به خودش ، کارش و مردم پیرامونش ، نگرش مثبتی ندارد . حال آن که آن ها بر این باورند که با تغییر دادن سرعت حرکت و حالت خود می توانیدنگرش خود را نیز عملا تغییر دهید . خوب دقت کنید ، متوجه می شوید که حرکات بدن ، نتیجه واکنش ذهن است حرکاتتان باید نشان دهنده اعتماد به نفستان باشد. راست بایستید، سرتان را بالا نگه دارید و سرحال و شاد راه بروید. خواهید دید که احساس وعملکرد بهتری خواهید داشت.
در این زمینه سه نوع از آ دم ها با واکنش های مختلف وجود دارند :
الف : آدم های شدیدا واخورده و یا بی کس وکار ، آن ها فقط پرسه می زنند وبیکار می گردند ، زیرا از اعتماد به نفس پایینی برخوردارند .
ب: آدم های معمولی ، راه رفتنشان هم معمولی است .
ج: گروه سوم که از اعتماد به نفس بسیار بالائی بر خوردارند ، از آدم های معمولی تند تر راه می روند . از راه رفتنشان این طور بر می آ ید که گویی به جای مهمی می روند و یا کار مهمی دارند .
19- بلند ،جدی ، با قاطعیت و بدون ترس حرف زدن را تمرین کنید . در بر خورد با انواع اجتماعات افراد بسیاری هستند که با وجود سریع الانتقال بودن و داشتن استعداد بسیار ، خاموش گوشه ای می نشینند و توان شرکت در گفت و شنود ها را ندارند . این به آن معنا نیست که چنین افرادی نمی خواهند به گروه بپیوندند و یا بحث با دیگران را دوست ندارند ، بلکه علت سکوت آن ها در جمع این است که به خودشان می گویند ٌ احتمالا نظر من به هیچ دردی نمی خورد ، اگر حرف بزنم آ بروریزی می کنم ، سایر اعضا گروه ، حتما معلوماتشان از من بهتر است . نمی خواهم آن ها بفهمند که من چقدر بیسوادم . هر گز از این که فرد بی اطلاعی به نظر برسید نگران نباشید . زیرا این طور به نظر نخواهید رسید و فقط این مسئله نتیجه افکار خودتان است .
هر دفعه که این آ دمها ی ساکت ، فرصت حرف زدن را از دست می دهند ، بیش از پیش ، احساس زبونی و ناتوانی را در خود افزایش می دهند . ولی این قرار ها ، قرار هایی هستند که واقعا هیچ گاه به عمل نمی رسند . نکته مهم این است : هر دفعه که شخص به دلیل کم رویی یا خجالت کشیدن ، فرصتی را برای حرف زدن از دست می دهد ، مانند آن است که مقداری دیگر از زهر عدم اطمینان را سر کشیده باشد . به این ترتیب ، اعتماد به نفس او هر روز کمتر و کمتر می شود . فکر خود را بر این موضوع متمرکز کنید که باید به افراد دیگر بفهمانید که شما هم می توانید سخن بگویید ، این یک ویتامین تقویت اعتماد به نفس است . بلند تر سخن بگویید ، بر اطمینان خود بیشتر می افزایید و صحبت کردن در مرحله بعد آسان و آسانتر می شود . پس بلند و قاطع سخن بگویید تا اعتماد به نفس شما تقویت شود .
20- هنگام دست دادن جدی باشید . خوب دست دادن شما را فردی مصمم و قاطع نشان خواهد داد ، شل و وارفته دست ندهید . سعی کنید در برقراری ارتباط با دیگران ابتکار عمل را به دست بگیرید.
21- در جمع نظر بدهید ، سعی کنید در تمام مجامع آزاد و داوطلبانه حرف بزنید و پیشنهاد هایی را عنوان کنید ، سئوالی مطرح کنید . در هر حال آ خرین شخصی نباشید که سخن میگوید . سعی کنید مهر سکوت را بشکنید و در رابطه با هر مسئله ای که طرح می شود اولین سخنران باشید . یادگیری صحبت کردن در جمع ، اعتماد به نفس شما را به میزان بسیار زیادی افزایش می دهد. اعتماد به نفس شما با این مطلب که تا چه حد احساس می کنید در تحول دنیای پیرامون خود مؤثرید رابطه مستقیم دارد. هر چه بیشتر بتوانید بر دیگران تأثیر بگذارید آرامش و اعتماد به نفس بیشتری خواهید یافت.
22- خندان باشید ، بیشتر افراد ادعا می کنند که گاه یک لبخند براستی سر حالشان کرده است . یک لبخند عالی ترین دارو برای کمبود اعتماد به نفس است .
23- هر عمل یا حرفی از جانب شما که باعث بالا رفتن اعتماد به نفس در دیگران می شود ، اعتماد به نفس خودتان را نیز بالا می برد.
24- به دانش آ موزان باید توسعه گردد که سعی کنند بانگاهی مثبت و مهربان به دنیای اطراف و انسان های دور و بر خود نگاه کنند ، به آن ها مهر بورزند و دوستشان بدارند ، زیرا خلقت همه ما زیبا و دوست داشتنی است . در این صورت ، هم در زندگی شخصی ، هم در کارها و امور اجتماعی موفق خواهند بود . اگر عادت داشته باشند که همیشه نقاط منفی رفتار خود و دیگران را تعبیر و تفسیر کنند ، نوعی احساس بد بینی و منفی گرایی در آنها بوجود می آ ید و به مرور زمان حس اعتماد به نفس خود و دیگران را پایین آ ورده ، و امنیت روانی خود را تحت الشعاع قرار می دهند
25-مربیان و والدین باید به این نکته توجه کنند که تنبیه آشکار ودر میان دیگر دانش آ موزان گاهی اوقات باعث کاهش اعتماد به نفس دانش آ موزان می شود حتی بزرگان دین سفارش کرده اند که در جمع ، از دیگران انتقاد نکنید و عیوب آن ها را آشکاتر نسازید . حتی فرزندان خود را در تنهایی تنبیه و در جمع تشویق کنید تا قدرت روحی و اعتماد به نفس آ نان از بین نرود .

4- خود شکوفایی (SA) Self- Actualization:
توانایی تشخیص استعدادهای ذاتی و استعداد انجام دادن کارهایی را که شخص می تواند و می خواهد و از انجام دادن آنها لذت می برد ، بررسی می کند.
یکی از وظایف بسیار مهم نظام آموزش جامعه، ایجاد خود شکوفایی در ذهن نوجوانان و جوانان است. خود شکوفایی را می توان «بروز خود بعنوان یک شخصیت بی همتا دانست.» خود شکوفایی، نیازمند خود آگاهی است. مدارس، دبیرستان ها و دانشگاه ها باید دانش آموزان و دانشجویان رانسبت به توانایی ها واستعدادشان آگاه سازند. آنان در آغاز تحصیل باید این حقیقت مهم را بدانند که خود بی همتایی را می سازند وآینده بی همتایی را هم خواهند داشت. همین که دانش آموزان بالغ شدند، باید اساس بی همتا شدن را در او عمیق و کامل کرد. او بایستی از همان سال اول مدرسه، به بی همتایی هر یک از اطرافیان خود نیز پی ببرد. بدون اعتقاد به زیستن برای خود شکوفایی و یاری دیگران در شکوفا سازی خویش، تلاش برای پرداختن به خود، به نوعی انحطاط ناسالم خود پرستی منجر می شود. خود خلاق برای شکوفایی درست، به خودهای دیگر نیازمند است. نکته دیگراینکه تمامی مواردی که شرحشان رفت، زمانی مفید فایده خواهند بود که معلمان، دبیران، مربیان و اساتید خودشان عملا آنها را درونی نموده و بدانها پایبند باشند. مربیان بایستی خلاق، مبتکر، کنجکاو، محقق، با اعتماد به نفس، سخت کوش و خود شکوفا باشند، در غیر اینصورت رهنمودهای تربیتی بلا اثر خواهند بود.
به عقیده روان شناسان ، بهترین راه برای وادار کردن دانش آ موزان به یادگیری بهتر و سریعتر مطالب درسی این است که به نتیجه کارهای خوبی که انجام می دهند بیشتر توجه کنیم . هر دانش آ موزی کم و بیش ، کار با ارزشی انجام می دهد که در حد خود در خور ستایش و قدر دانی است . کافی است که باد بزن فعالیت های مدرسه چندان وسیع باشد که هر دانش آ موزی فرصت ابراز وجود پیدا کند . حتی دانش آ موز کم استعداد و نوجوانی که نسبت به مدرسه و برنامه های آن علاقه ای از خود نشان نمی دهد هم باید بتواند تجربیات موفقیت آ میزی بدست آ ورند . برای آ موزش زبان دوم مرییان در این زمینه باید توجه بیشتری از خود نشان دهند . کوچک ترین پیشرفت فراگیران باید مد نظر مربی قرار گیرد زیراشاید همان بتواند اولین استارت حرکت او در زمینه فراگیری زبان باشد . گاهی اوقات داشتن انتظارات و توقعی یکنواخت از همه ی فراگیران باعث ریزش عده کثیری از میدان آ موزش و یادگیری می شود ، پس بهتر است که از هر کس توقعی در حد او داشته باشیم تا بدان وسیله بتوانیم همه را به سمت و سوی دلخواه حرکت دهیم . باید نسبت به اختلافات فردی یادگیرندگان با احترام برخورد کرد و در پرورش استعداد های ویژة آنان کوشید . در یادگیری هرگز دانش آ موزان را به رقابت با یکدیگر وادار نکنید و از یکسان بار آوردن آنان بپرهیزید . هر دانش آ موز دارای استعداد ویژة و مخصوص به خود است که امکان دارد از این لحاظ با سایر دانش آ موزان فرق داشته باشد . پس مربی باید باید تلاش کند که در پرورش استعدادهای ویژة فردفرد دتنش آ موزان بکوشد .
حل مسئله و رابطه آن با خود شکوفایی
این روش یکی از روشهای فعال تدریس است. اگر نظام آموزشی بخواهد توانایی حل مسئله را به دانش آموزان یاددهد, (البته مسئله به معنی مشکل و معضل نیست, به بیان دیگر مسئله موضوعی نیست که برای ما مشکل ایجاد کند, بلکه رسیده به هدف در هر اقدامی, به نوعی حل مسئله است, , در این روش آموزش در بستر پژوهش انجام می شود و منجر به یادگیریری اصیل و عمیق و پایدار در دانش آموزان می شود. در این روش ابتدا معلم باید مسئله را مشخص, سپس به جمع آوری اطلاعات توسط دانش آموزان پرداخته شود, و بعد از جمع آوری اطلاعات بر اساس اطلاعات جمع آوری شده دانش آموزان فرضیه سازی و در نهایت فرضیه ها را ازمون و نتیجه گیری شود. در آ موزش زبان دوم مربی می تواند موضوعی را انتخاب نماید و دانش آ موزان با توجه به موضوع ،آن چه در ذهن خود دارند شروع به ساخت جملاتی نمایند به عنوان مثال مربی یک داستان کوتاه و یا مکالمه ای را مطرح سازد و دانش آ موزان در حول محور این داستان یا مکالمه آن چه در ذهنشان خطور می کند روی کاغذی بنویسند و بعد تمامی جملات دانش آ موزان توسط سرگروه جمع آ وری شده و با همفکری به صورت یک مکالمه یا داستانی کامل در آ ورند . البته می توانند آن را به تعداد دانش آ موزان تکثیر کرده و به همه بدهند .
اگر روش حل مسئله درست انجام شود می تواند منجر به بارش یا طوفان فکری گردد. یعنی اگر معلم روش تدریس حل مسئله و مراحل آن را به درستی انجام دهد, دانش آموزان می کوشند تا برای حل مسئله با استفاده از تمام افکار و اندیشه هایی که دارند, در کلاس راه حلی بیابندو آن را ارائه دهند. به بیان دیگر اگر معلم در روش تدریس حل مسئله به درستی عمل کند, منجر به روش تدریس بارش مغزی نیز می شود. به طور کلی اگر نظام آموزش و پروش بخواهد در جهت تقویت زمینه های بالقوه خلاقیت نقش مهمی ایفا کند همانا بست روشهای تدریس حل مسئله و بارش فکری در کلاس درس توسط معلمان است.

5- استقلال IN)) INDEPENDENC
توانایی خود رهبری، خویشتن داری فکری و عملی و رهایی از وابستگی های هیجانی را بررسی می کند.
نو جوان ، در بند استقلال اخلاقی ، اقتصادی و فکری خویش است و آ رزو می کند که بتواند از زیر بار نفوذ بزگسالان و از جمله اولیا و مربیان خویش رها شود . می خواهد در خانواده اطاق و میز کار مخصوصی داشته باشد تا در اوقات فراغت خود دور از نظارت بزرگسالان یا مزاحمت خرد سالان چنانکه می خواهد زندگی کند و به تفکر آ زاد و طرح ریزی بر نامه های درسی و تدوین مقررات اداری و انضباطی مدرسه شرکت جوید یا طرف مشورت قرار گیرد . اولیا و مربیان باید در خانه و مدرسه این نیاز اساسی نو جوانان را ملحوظ بدارند و این احتیاجاتشان را حتی الا مکان بر آ ورده کنند . براستی ، دلیلی وجود ندارد که نوجوانان نتوانند در این دوره ، با توجه به آ مادگی های روز افزون خود که کم کم به حد کفایت افراد بالغ نزدیک می شود و قرار است تا پایان این دوره بدان حد یا بالا تر از آن برسد ، در امور خانه و مدرسه قبول مسئوالیت نمایند . آنچه مسلم است این است که اگر به نوجوان به چشم فردی بالغ نگریسته شود ، ولو هنوز بالغ نباشد ، برای ابراز لیاقت و نشان دادن رفتار حاکی از پختگی ، در وضع روانی بهتری قرار می گیرد و آسانتر و بهتر قبول مسئولیت می کند و از عهده بر می آ ید . نوجوان ، برای رسیدن به کمال که اینک ، بر خلاف سابق ، از آن تصوری دارد ، و نیز برای کسب قدرت انجام کارهای بزرگ ، تلاش میکند .(تعلیم و تربیت ، دکتر شکوهی ، ص 191 ) این نیاز در قلمرو یادگیری حائز اهمیت فراوان است .
متاسفانه اکثر مربیان و مدیران آ موزشگاه ها تمایل دارند که در امورات انضباطی و آ موزشی بیشتر از دانش آ موزان تیزهوش و با انضباط استفاده نمایند و گاهی اوقات آنقدر غفلت می ورزیم که انگار اصلا غیر از این تعداد دانش آ موزان ، دانش آ موز دیگری در این آ موزشگاه وجود ندارند . تجربه نشان داده است که به کار گیری و مشورت دانش آ موزانی که افت تحصیلی داشته اند پس از مدتی توانسته اند تغییرات زیادی در خود ایجاد نمایند . مربیان آ موزش زبان دوم هم می توانند با شناسایی این چنین دانش آ موزان و شرکت آنان در برنامه های درسی و بها دادن به آنان باعث رشد خلاقیت واستعداد آ نان شوند .

6- هم حسی(EM) EMPATHY
توان آگاهی از احساسات دیگران و درک و تحسین آن احساسات را بررسی می کند.

7- مسئولیت اجتماعی (RE)SOCIAL RESPONSIBILITY:
توانایی فرد را در معرفی خود به عنوان عضوی مفید و سازنده و دارای حس همکاری در گروه اجتماعی خویش را مورد بررسی قرار می دهد.
دوره نوجوانی برای بسیاری از افراد نگران کننده و اضطراب آ ور است . نوجوان با رسیدن به مرحله فکر انتزاعی و پی بردن به نسبی بودن نقطه نظر های خویش ، دچار شک و تردید می شود و ناگزیر است موقعیت و موضع گیری خود را از جهات مختلف مجددا ارزیابی کند .
نوجوان ، بر خلاف کودک ، نگران موقعیت اجتماعی خویش است و می خواهد در گروه همگنان خود وضع مشخصی داشته باشد و از جهتی احساس ارزش کند . به همین دلیل وقتی وقتی احساس کند که می تواند در مدرسه به طریقی مورد توجه و تایید قرار گیرد ، وضع عاطفی مساعدی پیدا می کند که در سایه آن سازگاری اجتماعیش آ سان و مسائل انضباطی زندگیش کم می شود و سعی می کند از امکانات موجود در مدرسه برای تحکیم و موقعیت اجتماعی خود و رفع این نیاز اساسیش حد اکثر استفاده را نماید .(تعلبم و تربیت دکتر شکوهی ص 190 ) بنابرین مربی باید با ظرافت خاصی به رویداد های آموزشی و تربیتی فراگیر زبان دوم در محیط کلاس و حتی بیرون از کلاس بر خورد کند اشتباهاتی و یا خطاهایی که در بیان مطالب و تلفظ کلما ت رخ می دهد باید مربی طوری اشتباهات و خطاها را اصلاح کند که به موقعیت اجتماعی فراگیر زبان در کلاس و بیرون از کلاس لطمه ای وارد نشود .نقش موقعیت اجتماعی کودک و افزایش توان و استعداد را در تحقیق زیر می توانیم ملاحظه کنیم .
دانشمندان معتقدند، ضریب هوشی بچه‌های اول خانواده بالاتر است
تحقیقات تازه دانشمندان حاکی است، کودکانی که به عنوان اولین فرزند خانواده بزرگ می‌شوند، ضریب هوشی بالاتری دارند. پایگاه اینترنتی "بی‌بی‌سی" روز شنبه با بیان این مطلب افزود: ضریب هوشی بالاتر در بچه‌های اول می‌تواند ناشی از این باشد که آنها نقش آموزگار را برای کوچکترها ایفا می‌کنند.
تیمی از محققان نروژی دریافتند که بچه‌های اول خانواده و همچنین کودکانی که پس از مرگ خواهر یا برادر بزرگتر جای فرزند بزرگ خانواده را گرفته‌اند، نمره بهتری در تست هوش می‌آورند.
این مطالعه که نتایج آن در نشریه "ساینس" منتشر شده حاصل بررسی بیش از ‪۲۵۰هزار سرباز مذکر در ارتش نروژ است. کارشناسان طی چند دهه گذشته در مورد تاثیر ترتیب تولد در خانواده بر هوش و موفقیت در زندگی اختلاف نظر داشته‌اند.
حامیان این نظریه استدلال می‌کنند که بیشترین توجه پدر و مادر نصیب بزرگترین فرزند می‌شود چرا که او ابتدا تنهاست. اما سایرین ادعا می‌کنند که تغییراتی در رحم پیش از تولد روی می‌دهد که عامل این وضع است چرا که مادر در بارداری‌های بعدی میزان بیشتر و بیشتری پادتن که می‌تواند به مغز جنین صدمه بزند، تولید می‌کند.
از سوی دیگر برخی کارشناسان ارتباط میان ترتیب در تولد و ضریب هوشی را انکار می‌کنند و به گفته آنها این تصور غلط ناشی از این است که به‌طور تاریخی زوج‌هایی که ضریب هوشی پایین‌تری دارند در مقایسه با زوج‌هایی که ضریب هوشی آنها بالاتر است، فرزندان بیشتری به دنیا می‌آورده‌اند.

پروفسور "پیتر کریستنسن"، از موسسه ملی بهداشت حرفه‌ای در اسلو و "تور بیرکدال" از سازمان بهداشت نیروهای مسلح نروژ گفتند، هر چند تفاوت‌های هوشی میان فرزندان یک خانواده در گروه مورد مطالعه کم بوده، اما قابل توجه است.
آنها گفتند، یافته‌های آنها حاکی از آن است که این پدیده ناشی از تفاوت های اجتماعی است نه بیولوژیکی. برای مثال مردانی که سومین فرزند خانواده بوده‌اند اما خواهر یا برادر بزرگتر را در همان ابتدای کودکی از دست داده‌اند و در نتیجه به‌عنوان فرزند دوم بزرگ شدند در تست ضریب هوشی تقریبا به خوبی بچه‌هایی که واقعا فرزند دوم خانواده بودند، عمل کردند.
"فرانک سالووی"، از موسسه شخصیت شناسی و تحقیقات اجتماعی در دانشگاه کالیفرنیا که در مورد چگونگی تاثیر نحوه تربیت بر شخصیت و هوش مطالعه کرده، معتقد است که ضریب هوشی بالاتر در بچه‌های اول می‌تواند تا حدودی ناشی از این باشد که آنها به خواهر و برادر کوچکتر خود چیزهایی یاد می‌دهند. به علاوه تمایل بچه‌های اول به پر کردن نقش سرپرست دوم، و به عهده گرفتن نقشی آگاهانه، منضبط و پخته، ممکن است ضریب هوشی بالاتر بچه‌های اول را توضیح دهد.
ٌ ٌ یادگیری همیارانه اثر مثبتی بر شاگردان و دانش آموزان از انواع گوناگون دارد . یک بررسی شگفت انگیز در باره راهبرد های یادگیری با همیاری همکلاسی ها اثرات این راهبرد ها را بر شاگردان با پیشینه یادگیری گوناگون بررسی کرد و ار نتایج قابل توجهی برای همه دسته های شاگردان پرده بر داشت . و نتزل ( 1991) ، به این نتیجه رسید که توسعه و رشد مثبت مسئولیت اجتماعی بر پیشرفت تحصیلی شاگردان به سبب پدید آ مدن جمع افزایی و حالت مثبت اثر فردی که با فعالیت همیارانه همراه است اثر می گذارد . ٌ ٌ

8- روابط میان فردی (IR): INTERPERSONAL RELATIONSHIP
توانایی ایجاد و حفظ روابط رضایت بخش متقابل که نزدیکی عاطفی، صمیمیت و داد و ستد مهرآمیز از ویژگی های آن است، بررسی می کند.

9- آزمون واقعیت (RT): REALITY TESTING
توانایی ارزیابی رابطه بین تجربه عاطفی و عینیت های موجود را بررسی می کند.
10- انعطاف پذیری (FI): FIEXIBILITY
توانایی کنار آمدن با هیجان ها، افکار و رفتارهای فرد را در شرایط و موقعیت متغیرهای مختلف بررسی می کند.
همه ما انسان ها در شخصیت خود تمایلات خاصی را گاهی او قات در جهت انعطاف پذیری و در سایر مواقع در جهت تصمیم گیری آ نی نشان میدهیم . مطالعاتی در زمینه روانشناسی انجام گرفته است تا تعیین کند که در حوضه شناختی شخص پاسخ یک مسئله را تا چه حد به طور حدسی و تصادفی ( تصمیم آ نی ) می دهد ، یا تصمیمی سنجیده تر یا حساب شده تر ( انعطاف پذیر تر ) اتخاذ می کند . دیوید اوینگ ( 1977) به دو سبک اشاره دارد که با بعد انعطاف پذیری – تصمیم گیری آ نی ارتباط دارند این دو عبارتند از سبک نظام دار و سبک شمی . سبک شمی متضمن شیوه ا ی است که در آن شخص بر پایه بر داشت های خود حدس های مختلفی می زند و احتمالا قبل از دست یابی به راه حل چندین حدس متوالی می زند . افرادی که شیوه تفکر نظام مندی دارند تمام جنبه های مساله را در نظر می گیرند و تمام راه های گریز را مورد توجه قرار می دهند و پس از تعمق بسیار با دقت به راه حل دست می یابند . کاربرد نکات فوق در مورد فراگیری زبان فراوان است . مشخص شده است که کودکانی که ا ز حیث ذهنی انعطاف پذیر هستند به هنگام خواندن کمتر از کودکانی تصمیم گیری آنی می کنند و مرتکب خطا می شوند . در پژوهشی دیگر مشخص شد که استدلال استقرائی در مورد افراد انعطاف پذیر موثر تر است ( کاگان ، پیرسون ، ولش1966) و این می رساند که عموما افراد انعطاف پذیر می توانند از یادگیری استقرائی بهره بیشتری ببرند .
موضوع انعطاف پذیری تصمیم گیری آنی متضمن نکات مهمی در مورد یادگیری و تدریس زبان دوم در کلاس در س ا ست . معلمین معمولا در مورد اشتباهات زبانی بسیار سخت گیر هستند و این امر بویژه در مورد زبان آ موزان دارای سبک سریع تصمیم گیری که احتمالا بیش از افراد انعطاف پذیر تمایل به حدس زدن در مورد جواب صحیح دارند درست است .از سوئی دیگر ممکن است یک فرد انعطاف پذیر نیاز به برد باری معلم داشته باشد و معلم باید به او فرصت بیشتری برای یافتن پاسخ بدهد . این هم قابل تصوراست که دارندگان سبک های سریع و تصمیم گیری از تعدادی از مراحل دستوری زبان به سرعت بگذرند در حالی که افراد انعطاف پذیر ، گرایش به انعطاف در هر مرحله خاص و برداشتن گام های بلند تر ازیک مرحله تا مرحله بعد دارند .

11- حل مساله (PS): PROBLEM SOLVING
توانایی تشخیص و تعریف مشکلات و خلق و کاربست راه حل های موثر را مورد مطالعه قرار می دهد.
در رابطه با نقش این مولفه در فرایند آموزش و یاددهی و یادگیری و اینکه چه مشکلاتی ممکن است سر راه دانش آ موزان در فراگیری زبان دوم پدید آ ید و باید چگونه دانش آ موز را آ ماده سازیم تا بتواند با تقویت توانایی های خود بر این مشکلات فائق آید .
یکی از عواملی که باعث می شود توانایی و استعداد دانش آ موز را در امر فراگیری زبان دوم دچار اختلال کرده و حتی کاهش دهد ایجاد عزت نفس پایین است ، زیرا که عزت نفس یک کودک در طول دوران رشد ثابت نیست و بالا و پایین می رود .به علت این که عزت نفس کودک تحت تاثیر تجارب و ادراکات جدیدش قرار می گیرد ، بار ها تغییر می یابد . از این رو ، شناخت عزت نفس بالا و عزت نفس پایین برای والدین مفید است .
کودکی که عزت نفس پایینی دارد ممکن است نخواهد چیز های جدید را امتحان کند . او ممکن است مکررا در مورد خودش خود گویی های منفی داشته باشد . به عنوان مثال با خودش می گوید : ٌ من کند ذهن هستم ٌ ، ٌ من هرگز یاد نخواهم گرفت ٌ چنین دانش آ موزی ممکن است در برابر ناکامی ، تحمل اندکی از خود نشان دهد ، به آ سانی در هم بشکند . دانش آ موزان دارای عزت نفس پایین گرایش دارند که ازخودشان زیاد انتقاد کنند و به آ سانی از خودشان ناامید می شوند . سختی ها را به عنوان شرایط تحمل ناپذیر قلمداد می کنند و با عقب نشینی به آن ها واکنش نشان می دهند . اما کودکانی که دارای عزت نفس بالایی هستند وقتی چالشی پیش می آ ید ، قادر است برای یافتن راه حل تلاش کند . به جای این که بگوید :‌ٌ من آ دم نادانی هستم ٌ، خواهد گفت : ٌ من این مسئله را نفهمیدم ٌ ، از نقاط ضعف و قوت خود آ گاهی دارد و آن ها را می پذیرد و حس خوش بینی بر وی مسلط است .
یکی از وظایفی که بر عهده مربیان و اولیا وجود دارد این است که چنین دانش آموزان را ترغیب نماییم که موقعیت را درست و واضح ببینند . یک پاسخ مفید در این موقعیت این است که :ٌ تو دانش آ موز خوبی هستی و وضعیت تحصیلی ات عالی است فقط یادگیری زبان انگلیسی یکی از موضوعاتی است که لازم است زمان بیش تری برایش صرف کنی . که در این زمینه ما بیشتر با هم کار خواهیم کرد .ٌ




12- تحمل تنش ها (ST): STRESS TOLERANCE
توان تحمل فرد را در برابر رویدادهای ناخوشایند و شرایط تنش زا و هیجان های شدید بررسی می کند.
هدف این الگو ایجاد تغییر رفتار مناسب در دانش آموزان است. مثال: دانش آموزی که در امتحان دچار اضطراب میشود یا از درس ریاضی می ترسد, به او می آموزد که چگونه رفتار خود را تغییر داده و موجب کاهش این اضطراب و ترس در خود شود. در این الگو معلم حامی دانش آموزان است و یک فضای مثبت ایجاد میکند تا آنها به اصلاح رفتار خود بپردازند. این الگو در سنین مختلف و همه دورههای تحصیلی کاربرد دارد, و در نهایت دانش آموزان را قادر به توصیف, توضیح, پیش بینی, کنترل و تغییر رفتار خود مینماید. بطور کلی معلم از طریق این الگو می تواند تغییرات مطلوب را در رفتار دانش آموزان ایجاد نماید.
تنش هایی که ممکن است در فراگیری زبان دوم ایجاد شود .
در فراگیری زبان دوم اطلا عات به ظاهر متناقض بسیار زیاد است . کلماتی که با زبان مادری متفاوت است ، قوانینی که نه تنها با هم متفاوتند بلکه به دلیل موارد خاص استثنا با یکدیگر متناقض اند و گاهی اوقات تمام یک نظام فرهنگی با نظام فرهنگی بومی دیگر متفاوت است .موفقیت در زبان آ موزی به شکیبایی و تحمل در مقابل این ابهامات بستگی زیادی دارد ، حد اقل برای دوره ها و یا مراحل موقتی که در طول آن فرصتی برای حل موارد زمانی مبهم بوجود می آ ید . چاپل و رابرتز ( 1986) شکیبایی در مقابل ابهام را در بین افرادی که انگلیسی را به عنوان زبان دوم می آ موختند در ایلیونز اندازه گرفتند آن ها در یافتند که زبان آ موزان دارای شکیبایی زیاد در مقابل ابهام در برخی فعالیت های خاص زبان اندکی موفق ترند . این یافته ها – هر چند به صورتی نه چندان مطمئن – نشان می دهند که ممکن است شکیبایی در برابر ابهام عامل مهمی در یادگیری زبان دوم باشد .
لولا المشقه سادالناس کلهم الجود یفقر والا قدام قتال
اگر رسیدن به قله موفقیت و پیروزی بدون درد سر و تحمل شدائد و مشکلات میسر می شد ، پس همه آحاد مردم باید به راحتی در هر زمینه که دلشان می خواهد با ید برسند ولی چنین نیست . جود و بخشش باعث تنگدستی وجلو رفتن به خط مقدم جنگ و کار زار باعث مرگ و نابودی می شود . بنابرین باید خود را آماده مقابله با مشکلات کرد

13- کنترل تکانه ها (IC): IMPULSE-CONTROL
توانایی مقاومت فرد را در برابر تنش ها یا وسوسه و کنترل هیجان های خویش بررسی می کند.

کنترل تکانه ها
و نقش معلم در موفقیت دانش آ موزان
اصطلاح تکانه کاربردهای گوناگونی در روانشناسی دارد؛ امّا به طور کلی می‌توان گفت تکانه به معنی هر انگیزة آنی برای یک عمل خاص است که کنترل و جهت‌گیری آگاهانه در آن اندک است. شاید بتوان گفت توانایی کنترل تکانه (مقاومت در مقابل به عمل درآمدن بی اختیار تکانه‌ها) اساسی ترین مهارت روانی و ریشة تمام خویشتن‌داری‌ها است. زیرا تمام هیجانها (خشم، شهوت، انواع هوسها) به خاطر سرشت ذاتی خود به تکانه‌ای برای عمل کردن می‌انجامد.
تکانش به هر جرقه فوری و آنی اطلاق می گردد که باعث ایجاد تغییر و تحول در رفتار آ دمی می گردد، اما اینکه چگونه از تکانش در عدم موفقیت وشکست دانش آ موز استفاده نمائیم نکته ای است که باید مربیان با ظرافت خاصی به آن توجه نمایند . چرا دانش آموز در فراگیری دانش به شکست مواجه می شود ؟ عامل عدم موفقیت چیست ؟ اغلب اوقات بسیاری از اولیا و مربیان برای اینکه براحتی از بار مسئولیت خود را خلاصی دهند به طور یک جانبه دانش آ موز را به پای میز محاکمه قرار داده و بدون آن که راضی باشند او حرف و کلامی را به عنوان دفاعیه از خود ابراز نماید ، با انگ کودن و بی استعداد او را محکوم می نمایند و چه بسا که برای همیشه به پرونده پیروزی و موفقیت او مهر ننگ و شکست و بی عرضگی زده و مسیر زندگی او که چه بسا می توانست بسیار روشن و درخشان باشد ، تیره و تاریک و تلخ می نمایند . و چه بسیارند چنین فرزندانی که ثمره ای جز سر بار جامعه شدن تحویل جامعه نمی دهند .
اما معلم کارآمد و اولیا باتجربه می توانند شکست و عدم موفقیت را به عنوان ابزاری تازه و جدید در جهت حرکت دادن و استارت مجدد یک دانش آ موز شکست خورده به کار ببرند . و چه بسیارند افرادلایق جامعه امروز ما که شاید شکست ها و عدم موفقیت های پی در پی و متوالی در دوران تحصیل داشته اند . و در زمینه آ موزش زبان دوم صبری صد چندان طلب می کند که باید مربیا و اولیا به کار بندند . عدم موفقیت و اشتباه نو آ موز را باید به عنوان مقدمه فراگیری زبان تلقی کرد ، نه شکست و بدنامی . هم چنان که پدران و مادران در فراگیری زبان اول کودک با صبر و حوصله زیاد و با لبخند های شیرین به اشتباه او برخورد می کنند ما هم می توانیم کمی صبر و بردباری پیشه کرده و عدم موفقیت او را مرحله به مرحله به عنوان ابزاری جهت تقویت انرژی و انگیزه در دانش آ موز به کار ببریم و چه بسا که یک شکست و عدم موفقیت دانش آ موز شما می تواند باعث ایجاد تکانشی در او شود و موفقیت او را تسهیل نماید .
ارتباط کلامی با دانش آ موزان ناموفق چگونه باید باشد ؟
ارتباط های کلامی سالم مجموعه ای از گفت و شنود های زبانی است که در برخورد و رویارویی های خشن و عذاب آ ور ، جادو می کنند و هیجان های مخرب را فرو می نشانند ، تفکر را بر می انگیزانند و تندی های ناخواسته را به آ رامش تبدیل می کنند .
این قانون رفتاری در تمامی ارتباط های کلامی که بین ما انسان ها بر قرار می شود حاکمیت دارد . اما در روابط کلامی با نسل های کم سن و سال و کم تجربه ، حاکمیت قاطع تری نشان داده است .
معلمی کار کشته و تجربه آ موز ، که عمری کارش را با کودکان و نوجوانان سپری کرده است ، حاصل تجربه های خود را با احساسات هیجانی این دسته از انسان ها و بر قراری ارتباط های سالم کلامی ، به پنج مرحله خلاصه کرده است . توصیه او به پدران و مادران و همکاران خود این است که فرایند پنج مرحله ای زیر را تمرین کنند . آنقدرتمرین کنند که به مهارت برسند :
1- تمرین صبوری و شکیبایی در گوش دادن .
خوب گوش دادن به صحبت ها ، حرف ها ، مشکلات دانش آ موزان باعث بالا رفتن عزت نفس دانش آ موز ما می شود ، روحیه او را بشاش و شاداب می کند ، احساس سبکی و راحتی می نماید، احساس ارزشمندی به او دست می دهدو مسلما در جبران نقاط ضعف دچار بحران روحی نمی شود .
2-تمرین انتخاب لحظه های مناسب برای بیان احساس خود .
ً هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد ًباید مربیان و اولیا شکارچی ماهری در شکار کردن بهترین موقعیت و زمان باشند . بسیار است پند و اندر و نصیحت که در میان جمع به کسی گوشزد کردن نه تنها کار ساز نیست بلکه شاید جنبه معکوس به خود گیرد . بنابرین باید فرصت های مناسبی را جهت برقراری ارتباط انتخاب کرد تا از دریای طوفانی و مواج و بنیان افکن به ساحل آرام رسید .
3-تمرین به کار گیری کلمه ها و جمله های یاورانه .
کلمه ها و جملاتی که در قالب راهکاربه دانش آ موز جهت رفع نقائص و مشکلات عنوان می شود با توجه به لطافت روحی کودکان و نوجوانان باید طوری انتخاب شود که او فکر نکند او را به پای میز محاکمه کشانده ایم و قرار است او را محکوم کرده و عیوب او را در میان جمع همکلاسی ها عنوان نمائیم . اواین سخنان را تهدیدی برای شخصیت خودتلقی کند ، اگرچنین باشد یقینا سخن ما در او اثر گذار نیست .
4-تمرین پرهیز از قضاوت و تصمیم گیری شتاب آ لود .
باید دانش آ موز خود را باور کنیم و فرصت دهیم تا آن چه درضمیر پنهان خود نهفته دارد با اطمینان کامل مطرح نماید ، سپس تصمیمات مقتضی را جهت راهگشایی نقاط ضعف گرفته شود .
جالب است که ًًًًًًًًً روزی پدری کم صبر و حوصله دست به جیب مبارک پسر نازنین خویش می بردو کارنامه ای را ملاحظه می کند . به سراغ فرزند رفته اورا سخت تنبیه می نماید . پس از این که پدر آ رام می گیرد ، فرزندش می گوید : پدر جان ،کارنامه ای که از جیبم برداشتی از آن من نبود . آن کارنامه متعلق به شما بود که از کتاب های دوران دبیرستان تو برداشتم ً.خوب اینجا آن پدر محترم چقدر باید شرمنده کار شتاب زده خود باشد ؟
5-تمرین فرود آ مدن از مسند و مقام برتر .
اگر بتوانیم طوری با دانش آ موزان و فرزندان خود رابطه برقرار کنیم که در زمان ارائه راهکار او احساس کند که با دوست خود مشغول صحبت است ، مطمئنا بیشتر سخن ما دل نشین تر خواهد شد و اثر گذاری آن بهتر می باشد .
نمونه ای از نقش تاثیر گذار تکانش را در داستان زیر می توانیم ملاحظه نمائیم . البته دراین داستان آن چه که باعث شد تا عدم موفقیت او تکانشی در او ایجاد نماید الهام از طبیعت بود ، نکته در خور توجه اینکه همیشه چینین رویدای رخ نمی دهد یک بی دقتی و کم حوصلگی مربی گاهی اوقات موجب می گردد تا دانش آ موز ما سر از نا کجا آ باد در آ ورد ، اما نقش یک تکانش در این داستان در خور توجه می باشد .

+ نوشته شده در  سه شنبه هشتم دی 1388ساعت 15:41  توسط فاطمه حسن پور  | 

بررسي كاركردهاي نهاد وقف در اقتصاد اسلامي

 

 

+ نوشته شده در  دوشنبه هجدهم آبان 1388ساعت 7:2  توسط فاطمه حسن پور  | 

نقش مدارس در ارتقاي بهداشت روان:

 

 

 

بهداشت رواني و نقش مدرسه و معلم درايجاد بهداشت رواني دانش آموزان :
پس از بدست آوردن اطلاعات در مورد مفهوم روانشناسي سلامت، ممكن است اين سؤال به ذهن شما خطور كند كه چگونه مي توانيم از بروز اختلالات رواني جلوگيري كنيم و يا در صورت بروز اختلال  رواني اثرات آن را به حداقل برسانيم تا ميزان آسيب آن را بر فرد و جامعه كاهش  دهيم اگر  بهترين  دفاع، تهاجم  خوب است بنابراين  ارتقاي سلامت نيز بهترين شكل بهداشت رواني به شمار مي آيد. سازمان جهاني بهداشت، بهداشت رواني را چنين تعريف مي كند  « فرآيند تواناسازي مردم براي بهبود افزايش تسلط بر سلامتشان ». ديگر متخصصان  بهداشت ، بهداشت رواني را به اين صورت تعريف كرده اند، علم و هنر كمك به مردم براي تغيير  شيوه ي زندگيشان  به منظور رسيدن  به كمال مطلوب سلامتي» عنصراساسي در هر تعريفي كه از بهداشت رواني ارائه مي شود مفهوم پيشگيري است. كه با مفهوم آن آشنا مي شويم.

 پيش گيري :

پيشگيري را مي توان از دو ديدگاه بررسي كرد :‌ ديدگاه موقعيت مدار و ديدگاه فرد مدار. در ديدگاه  پيش گيري موقعيت مدار ، تلاش  متخصصان بهداشت و سلامت رواني متوجه كاهش علل محيطي و موقعيتي  رفتار غيرعادي  است  و در ديدگاه پيش گيري فردمدار بر تواناييهاي فرد در مقابله  با شرايطي كه امكان دارد به رفتار ناسازگار منجر گردد تأكيد مي شوددر ديدگاه پيش گيري موقعيت مدار در پي تغيير محيط باشيم بطور مثال سعي ميكنيم ميزان ناكاميهاي فرد رادر خانواده ، مدرسه و محيط كار به حداقل برسانيم  و يا ميزان فشار رواني را با پائين آوردن ميزان انتظارات محيط از فرد كاهش دهيم درپيش گيري فرد مدار تلاش مي كنيم تا به فرد كمك كنيم تا انواع  روش هاي مقابله با ناكاميها و فشار رواني را بياموزد تا بتواند در قبال انواع گوناگون موقعيت فشار آور مقاومت كند پيش گيري را چه با ديدگاه موقعيت مدار  و چه  با ديدگاه فردمدار، مي توان در سه سطح انجام داد :

پيشگيري سطح اول ، پيش گيري سطح دوم، پيش گيري سطح سوم .

پيش گيري سطح اول : در پيشگيري سطح اول كاهش موارد جديد اختلال رواني در يك جامعه مورد توجه قرار دارد بطور مثال اگر دانستيم كه بسياري از اختلالات رواني ناشي از فشار رواني و ناكاميهاي فرد در زندگي اجتماعي است ميتوانيم با دادن آگاهي و آموزش، ساير افراد رادر مقابل استرس و فشارهاي روزمره مقاوم نمائيم امروزه از طريق آموزشهاي رسمي و يا  از طريق آموزش غيررسمي   ( رسانه هاي جمعي، راديو تلويزيون ، روزنامه و مجلات) توانسته اند ميزان ابتلا به اختلالات رواني را كاهش دهند.
پيش گيري سطح دوم :
در پيش گيري سطح  دوم هدف كاهش زمان و ميزان  ناتوان كنندگي يك  اختلال رواني است درپيشگيري سطح دوم  هدف اوليه درمان كامل يك اختلال است  ولي هدف ثانويه مي تواند كنترل بيماري باشد در حاليكه پيش گيري سطح اول، هدف جلوگيري از ابتلاي جمعيت سالم  و عادي  ه اختلال رواني است . در پيش گيري  سطح دوم ، درمان  بر روي جمعيت مبتلا متمركز ميشود در اين پيشگيري بااقدامات درماني مناسب كه شامل تشخيص و اتخاذ شيوه هاي مناسب براي درمان مي شود، در قدم اول از گسترش بيماري جلوگيري كرده و در عين حال سعي براي كنترل و درمان كامل بيماري مي كنند. 

پيش گيري سطح سوم :
هدف پيش گيري سطح سوم كاهش آسيب هايي است كه در نتيجه اختلال حاصل شده است براساس اين پيشگيري ازطريق توان بخشي وممارست هاي اجتماعي مي توان ميزان آسيب را به حداقل رساندهر چند كه ممكن است هيچگاه بهبودي كامل حاصل نشودبراي مثال  پس از مرگ يكي  از نزديكان ،  فشار  رواني  بر نزديكان  ايجاد  مي شود كه امكان جلوگيري از آن وجود ندارد مشاوره يا گروه درماني بعد از اين گونه حوادث ممكن است حمايت هاي اجتماعي مناسبي را فراهم سازد كه آسيب پذيري فرد را در برابر فشار رواني كاهش دهد.

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه چهاردهم آبان 1388ساعت 11:28  توسط فاطمه حسن پور  | 

- روانشناسی تحصیلی و یادگیری

 

 

تاثیر استفاده از تکنولوژی آموزشی در امر یادگیری و آموزشتکنولوژی آموزشی instruction Technology عبارت است از مجموعه روشها و دستورالعملهایی که با استفاده از یافته‌های علمی ، برای حل مسائل آموزشی اعمازطراحی ،اجراوارزشیابی دربرنامه‌های آموزشی بکارگرفته می‌شودجوامع بشری با سرعتی شگفت‌انگیز در حال توسعه ،تغییر و تحولندواین تحولات جنبه‌های مختلف زندگی را دربرمی‌گیرد. پیشرفت علوم و فنون دانشهای جدیدی را مطرح می‌سازد که نیازهای جدیدی را نیز برای انسانها ایجاد می‌کند. بنابراین آموزش باید با سرعت و کیفیت بیشتر انجام شود. به همین دلیل بسیاری از روانشناسان و صاحبنظران در مباحث تربیتی به بهره‌گیری از تکنولوژی آموزشی توصیه می‌کنند. چرا که تکنولوژی آموزشی باعث سهولت ، سرعت و دقت در امر آموزش و یادگیری می‌گردد.

تاریخچه و سیر تحولی
تکنولوژی آموزشی به معنای اعم چیز تازه‌ای نیست و قدمت آن را می‌توان همزمان با قدمت تعلیم و تربیت دانست. اما تکنولوژی آموزشی به معنای خاص آن شاید کمتر از یک قرن است که مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت غربی قرار گرفته است. در سال 1900 در آمریکا اصطلاحاتی از قبیل وسایل دیداری ، شنیداری و وسایل کمک آموزشی وارد جریان آموزش و پرورش شد. و تقریبا در حدود سال 1950 به بعد روانشناسان استفاده از روشهای مختلف ارائه دانش یعنی استفاده از تکنولوژی آموزشی را به عنوان یک تکنیک یا روش در امر آموزش فراگیران مطرح کردند اما همچنان استفاده از ابزارهای آموزشی شدیدا مورد توجه قرار داشت.

نقش و تاثیر در زندگی
تغییر در تفکر و نحوه یادگیری و یاددهی: تفکر کلیشه‌ای هرگز به شخص اجازه نمی‌دهد و در غیر آنچه آموخته است،بیندیشدتغییر در گرایش: معلم می‌تواند روشهای عادی خود را تغییر دهد ونسبت به تکنولوژی آموزشی که شامل راهها و ابزارهای کمکی فراوانی برای یاددهی و آموزش است، دید و نگرش مثبتی داشته باشد
مطالعه مجدد در روانشناسی یادگیری: تکنولوژی آموزشی محصول یافته‌های جدید در روانشناسی یادگیری است. بنابراین معلمان برای استفاده از آنها باید به مطالعه مجدد آنها بپردازندمطالعه مداوم و بنابراین کشف وسایل و روشهای جدید در امر آموزش توسط معلمین و حتی تشویق دانش آموزان
ارتباط با سایر علوم
این علم با علوممختلف از جمله روان‌شناسی ، تعلیم و تربیت ، جامعه شناسی و حتی با علوم فنی که درارتباط با ساخت وسایل کمک آموزشی و غیره می‌باشند، در ارتباط تنگاتنگی قرار دارد

کاربرد
کاربرد موثر وسایل آموزشی و تکنیک های مختلف آموزشی مستلزم تمرین و یادگیری است. خلاصه این که تکنولوژی آموزشی هنگامی به مدارس ما راه خواهد یافت که معلمان ما  به آن آشنا و معتقد شوند و به اعتقاد خود عمل  کنند.  زیرااستفاده بهینه و کسب مهارت در هر کاری  مستلزم استفاده و به اجراگذاشتن آن امرمی‌باشد.

منبع : www.aftab.ir - آفتاب

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه چهاردهم آبان 1388ساعت 11:25  توسط فاطمه حسن پور  | 

ضرورتها واهداف تحول در آموزش وپرورش

                                                                                      فصل اول :     
 مقدمه :      

   ازبارزترین خصوصیات عصرحاضرمیتوان به تغییرات وتحولات شگرف ومداوم درطرزتفکر ، ایدئولوژی، ارزشهای اجتماعی ،روشهای انجام کار وبسیاری از پدیده های دیگر زندگی ،اشاره کرد بهمین سبب امروز مدیران باجوسازمانی پرابهام ، پویا ودرحال تحول روبرو هستنداین مقاله در پی بیان ضرورت واهداف تحول در آموزش  و پرورش است در این راستا از بیانات مقام  معظم  رهبری که  برخاسته از نگرش و انتظارات و مطالعات ایشان  است و مصوبات شورای  عالی آموزش وپرورش و نگاه  صاحب نظران به این موضوع بهره برداری شده است.
تحول یعنی فرایند ذوب شدن اندیشه ها ، باورها و رفتارهای سنتی وتثبیت ارزشهای نوین و استقرار نظامهای جدید.تحول یعنی منطبق کردن سازمانها با آخرین پدیده های روز  (آقایی فیشانی ،1377 ،ص26 ).

آموزش وپرورش که خودرا درآستانه تغییرات جدی می‌بیندبا بهسازی درزمینه‌های ساختاری، نیروی انسانی و تغییر مواجه است نظر  به تاثیرگذاری دستگاه  تعلیم و تربیت بر لایه‌های  زیرین جامعه،  بهسازی باید تابع  بررسی کارشناسی باشد این سیستم  پیچیده و تو در تو به عنوان یک تشکیلات دیربازده نارساییهایی  دارد. در چند دهه اخیر ساختار اداری و نظام آموزشی و منابع انسانی آن  توسعه کمی داشت  ولی این  توسعه  به ارتقای کیفی  نظام  آموزشی  نینجامید این دستگاه  به نگرشی نو درهمه این مؤلفه‌ها نیازمند است آموزش وپرورش کنونی باشرایط حاکم قادر به پاسخ گویی و واکنش مناسب نسبت  به تغییرات در نظام آموزشی و ساختاری و نیروی انسانی نیست این دستگاه در این بخش‌ها به دکترین جدیدی نیاز دارد که این دکترین در حال حاضر دیده نمی‌‌شود البتّه برنامه‌هایی ازسوی دست‌اندرکاران درحال پیگیری است لذا نظر این عزیزان به این نکته جلب می‌شودکه آموزش وپرورش که باتنگناهای زیادی درباره منافع مالی و چالش های زیادی درخصوص منابع انسانی مواجه می‌باشد و عمده فرصت مسئولان مربوط را نیز به خودمشغول ساخته، بایستی هرنوع تغییر درآن با دقّت ودرایت خاصی دنبال گرددمسائل آموزشی مقوله‌ای نیست که بتوان ازطریق آیین نامه‌ها و بخشنامه‌های آمرانه ودستوری ازبالا به پایین حل کرد.

 

 

 

فصل دوم : ضرورتهای تحول در آموزش وپرورش

 

       ضرورتهاي ايجاد تحول بنيادين در آموزش و پرورش :
- نيازمندي آموزش و پرورش به تحول : بايد آموزش و پرورشمان را تحول  بدهيم  ما درآموزش وپرورش به تحول احتياج داريم.  
 - عدم روزآمدکردن آموزش وپرورش:آن كسانی كه الگوى آموزش وپرورش سنتى و قديمى مابودندآنها
به همان شكل ها وقالب هاى آن روز بسنده نكردند مرتباً تحولات بوجودآوردندوخودشان را پيش بردند اما )www.iron culture.org   اين مقلدان آن تحولات را ديگر نفهميدند و همان شكل سنتى را نگه داشتند.  (           شیوه ها وروشهای تدریس :

  اصولاً نظام آموزشي غيرهدفمند که همواره شيوه هاي تدريس سنتي را سرلوحه کار خود قرار مید هدمعلم نقش محوري را درکلاس درس ايفا می کندو بيشتر مبتني بر سخنراني و استفاده ازمهارت هاي کلامي است واين عامل سبب مي شود دانش آموزان در فرآيند تدريس و يادگيري وايفاي نقش فعال ، فرصت مشارکت کمتري راپيداکننددانش آموزان دراين نوع سيستم صرفاً مطالب راحفظ مي کنندوامتحان مي دهند و مجالي براي بروز استعدادهاي خلاق نمي يابند و به تدريج تحرک و پويايي خودرا از دست مي دهندمعلم محوري جانشين دانش آموزمحوري مي شودروحيه پرسش گري ازدانش آموزگرفته مي شودومهم تر اينکه ذهنيت پرسش گر  وکاوش گر خلق نمي شود از  طرفي معلم  را از  رکود و روزمرگي خارج  نمي کند و در برابر سؤالات جديد قرار نمي دهد.

     تغيير مديران و اعمال سليقه در نظام آموزشي :
 يکي از معضلاتي که دامنگيرآموزش و پرورش است اين است که اغلب برنامه هاو تصميمات اتخاذ شده  با تغيير مديران دستخوش تغيير و تحول مي شود نگاه هاي سليقه اي، صدور بخشنامه هاوآيين نامه هاي متعدد، گرفتاري دروادي سلايق شخصي وتن دادن به آزمون وخطا ضربات جبران ناپذيري را برپيکره نظام آموزشي واردکرده است.

     هماهنگ نبودن با تکنولوژي روز دنيا :
هرچنددر قرن  بیست ویک زندگي مي کنيم امامتاسفانه تنها ابزار آموزشي ما در مدارس «گچ و تخته» است وهنوزسيستم آموزشي ايران نتوانسته با دنياي مدرن تکنولوژي وفق پيدا کند بعبارت ديگر نظام آموزشي ما با دنياي مدرن امروز هماهنگ نيست.
    بي توجهي به نقش معلم : 
 بي توجهي به نقش معلم در تحول آموزش وپرورش ومقام معلم در جامعه يکي از دلايل عقيم ماندن تحول نظام آموزشی است تا زمانيکه سه چالش اساسي مانندپايين بودن سطح دانش و مهارت حرفه اي، پايين بودن شأن معلمی و پايين بودن سطح حقوق ومزایا  وجودداشته باشد نمي توانيم  تحول بنيادي درآموزش و پرورش  ايجادکنيم زيرا  تحول را بايد از معلمان شروع کرد  و بي توجهي به  اين امر باعث شده که بحث  چند شغله  بودن  معلمان مطرح گردد يک معلم در  يک زمان در يک مدرسه مشغول تدريس است اما ساعتي ديگر بايد سريعاً خود را به نقطه ا ي ديگر برساند به تدريس درکلاسهاي خصوصي ودرآموزشگاهها مشغول شود همين امر باعث مي شودکه اشتياق ونشاط کار و فعاليت در آنها کاهش يابد و فقط به فکر تدريس و شيوه اي باشند که دانش آموز نمره قبولي بياورددر چنين سيستمي نوآوري و خلاقيت و ابتکار از دانش آموز گرفته مي شود.
       مديريت متمرکز در آموزش و پرورش:
 از چالش هاي فراروي ساختار آموزش وپرورش کشورمان مديريت متمرکزدراين سيستم است. سازمان هاي متمرکز آموزشي همواره بخاطرکندي در انجام کارها، بي توجهي يا کم توجهي به نيازها و فرهنگ منطقه اي ، نمي توانند تحولي نو در سراسر کشور ايجاد کنندخط ومشي ها وبرنامه ريزيهاي سازمان در يک جا اتخاذو تنظيم مي شود وکليه  تصميمات براي اجرا به استان ها  و مناطق ابلاغ  مي شود و مديريت مناطق  به خصوص مدارس در واقع گردانندگان  صرف بخشنامه هاوآيين نامه هايي هستندکه خودحق اضافه کردن ياکم کردن یک سطر به آن را ندارند.
       توجه و نگاه کلي به کميت ها در آموزش و پرورش: 
آموزش و پرورش در ايران آن قدر به حاشيه هاي سرگرم کننده از قبيل نوسازي  و تجهيز مدارس ، معيشت ، مسکن ، حقوق معلمان وبطور خلاصه  درگير مسائل کمي شده که ازپرداختن به تعليم وتربيت دورمانده است وازطرفي گستردگي وحجم  زياداين سيستم مي طلبدکه به موضوع اصلي که فرآيندصحيح کوچک سازي  و واگذاري آن به سازمان ها و مردم اهتمام ورزيم.

       بررسي صلاحيت مديران و کارشناسان آموزش و پرورش:
درحال حاضرافرادي که حتي درحوزه تخصصي خودنمي توانند کار کنند از طريق مجاري سياسي مديريت آموزش و پرورش را به عهده مي گيرند و در بعضي موارد تصميماتي ازسوي اين افراد  اتخاذ مي شودکه به صلاح آموزش  و پرورش ونظام آموزشي  نيست ازيکطرف مشارکت پذير نبودن و نداشتن تعامل با بيش از يک ميليون نيروي کارشناس و تحصيل کرده و ناتواني دراستفاده بهينه ازآنان وازطرفي ديگر نبودکارشناس ومتخصص تعليم وتربيت به معناي واقعي از چالش هاي فراروي آموزش و پرورش در اين زمينه است.
         درس و بحث در فضاي نامطلوب:
فضاهاي آموزشي بگونه اي است که   حس ناخوشايند  را در دانش آموزان و  بي ميلي و بي انگيزگي را در معلمان ايجاد کرده است دانش آموزي که نمره قبولي لازم را کسب کرده و معدل  بالايي  دارد اما در عمل  بسيارضعيف است در برخوردهاي  اجتماعي وحل مشکلات وکارهاي فردي وشخصي خودش ناتوان است این  موارد بايد بگونه اي اساسي و کارشناسي شده متحول شود يا به عبارت ديگر فضاي آموزشي کشورمان  به دور از هرگونه جذابيتي فقط بدنبال کسب معدل وگذراز امتحانات است و مي خواهد دانش آموزان را با نمره قبولي از پلي به نام امتحان عبور دهد آن هم بدون کمترين آينده نگري در عرصه آموزش و پرورش.

    کم رنگ بودن مشارکت مردم در مباحث آموزش و پرورش:
مشارکت مردم در انجمن اوليا ومربيان درحدبسيار پاييني است ودربسياري از خانواده ها گاهي ديده شده که به اين انجمن با نگاه ديگري مي نگرندو هنگاميکه  دعوتنامه اي از سوي مدرسه بدست والدين مي رسدتا در انجمن اوليا  ومربيان شرکت کنند فوراً گفته مي شودکه باز پول  مي خواهند و اين ذهنيت منفي سبب شده تا مردم  چنين انجمني رامحرم خود ندانند اين درحالي است که فلسفه وجودي انجمن اوليا و مربيان ايجاد پيوند ميان خانه و مدرسه است.
   بي توجهي به مقوله فرهنگي: 
بي توجهي به مقوله فرهنگ درسالهاي اخير آنقدر پيش رفته که سبب تغيير ذائقه جامعه شده در واقع کارهايي از جنس فرهنگي کم سودترين ياحتي زيانبارترين کارهابه حساب مي آيد و اين وضعيت منجر به خلاء تفکر اقتصادي و بروز نکردن خلاقيت اقتصادي در حوزه تعليم و تربيت شده و خوداين عامل وعواملي ازقبيل افراط درحمايت يک طرفه ازدانش آموزان بدون در نظرگرفتن ظرفيت هاي فرهنگي واجتماعي باعث شکسته شدن اقتدارمعلمان ودرنهايت تنزل غيرمستقيم  پايگاه اجتماعي آنان شده است  درواقع ما مرحله گذر ازجامعه بسته به جامعه باز را بسيار پرهزينه گاهي ناموفق پشت سرگذاشتيم و اين رويکرد تضعيف آميزفرهنگي و اقتصادي سبب عدم راهيابي  نخبگان و گاهي اوقات رويارويي آموزش و پرورش  با مقوله فرار نخبگان بوده است اگر بخواهيم  تحول بنيادي  در آموزش و پرورش ايجاد  کنيم بايد  به سه نکته اساسي، توجه وافري داشته  باشيم ايجادشرايطي که درآن  الگوهاي  نوبتواند بصورت عملي درآيد،آگاه ساختن گروههاي مختلف درخصوص فوايد و ضروريات تحول در آموزش و پرورش ،شناخت وضع موجودوکم وکاستيهاي آن درمقايسه با وضع مطلوب،.    

   نقطه های عزیمت درتحول بنیادین آموزش وپرورش:
با گذشت سی و یک سال از انقلاب شکوهمنداسلامی علیرغم تغییرات واقداماتی که درآموزش  و پرورش کشورایجاد شده است ولی هنوزتا تحول  بنیادین دراین دستگاه عظیم انسان ساز و فرهنگ ساز  فاصله بسیار
است بنابه گفته  رهبر معظم انقلاب دردوره انقلاب کارهای  زیادی در آموزش و پرورش انجام گرفته است اما نظام آموزش و پرورش تحول پیدا نکرده  وهمان نظام قدیمی است البته بیشتر در مسائل روبنایی کارهای زیادی انجام شده است منتها هیچکدام تحول  نیست تحول  یک حرکت ریشه ای  است سخنان رهبری ناظر براین نکته مهم است که سیستم آموزش و پرورش دچار اختلال است ومحصول وخروجی آن مطلوب نظام جمهوری اسلامی نیست لذا باید با آسیب شناسی وضع موجود و بکارگیری ساز وکارها ی لازم زمینه تحول بنیادین رافراهم نمود با توجه به  دو رکن اساسی آموزش وپرورش – مدرسه ومعلم – به نکاتی چند در این خصوص اشاره می شود .
  -  مدرسه :
1 )مدرسه یک موقعیت تربیتی است که معلم ودانش آموز در یک ارتباط تعاملی بریکدیگر اثر می گذارند وازهمدیگر اثرمی پذیرندبنابراین مدرسه بایدمحیطی پویا ،رشددهنده وبستری مناسب برای شناخت وکشف  استعدادهای دانش آموزان و نیز زمینه ساز کسب مهارتهای شناختی ،عاطفی وحرکتی و فضایی برای تحکیم مبانی  اعتقادی  و تمرین وممارست مهارتهای زندگی وجامعه پذیری باشد در حالیکه نتایج ارزیابیها کاشف این موضوع است که  در شرایط فعلی کارکرد مدرسه دچار آسیب جدی  بوده و با علامت سؤال مواجه می باشد .
2 )  امروزه مدیریت به عنوان علم از جایگاه رفیعی  برخورداراست بنابراین شامل اصول وقواعدی است که بایدآنهاراآموخت وباهنرمندی در  جهت به کارگیری این اصول  برای اداره مطلوب مدرسه استفاده کرد با رشد روزافزون علم وتکنولوژی وتغییرات گسترده ودایمی ، دوره اداره مدرسه به شیوه سنتی ، بدون پویایی ورویکرد تحولی و ناهماهنگ با تغییرات به سر آمده و این نوع مدیریت ، محکوم به فناست از اینروست که درعلم مدیریت سخن ازسازمانهای یادگیرنده به میان آمده است بنابر این مدرسه به عنوان یک سازمان برای حفظ و بقای خود ایجاد قابلیت برای تغییرات هدفمند در دانش آموزان ، نیازمند مدیران کار آمد واثربخش است .
3 ) بدون تردیدبرای تعمیق یادگیری و درونی کردن آن وهمچنین  تقویت روحیه مطالعه وتحقیق و پرورش قوه خلاقیت وابتکار ومهارت آموزی دردانش آموزان علاوه برارائه مطالب بصورت تئوری و نظری استفاده از شیوه های عملی نیز ضرورت  داردکه  تحقق این مهم در گروتأمین، تجهیز و تکمیل فضاهای آموزشی و پرورشی  نظیرنمازخانه ، آزمایشگاه ، کارگاه  پایگاه رایانه ای وکتاب خانه وهم چنین تأمین و تربیت نیروی انسانی مجرب وکار آمد وبرنامه ریزی  مناسب است که هم اکنون مدارس از این نظر دچار مشکلات جدی می باشند.
4) فلسفه وجودمدرسه دانش آموزاست ضرورت وجودی معلم بسته بوجود آنهاست بنابراین چگونه ممکن است بدون شناخت ودرک صحیح ازمراحل رشد، توانمندیها وضعفها، تفاوت های فردی، نیازها وخواست دانش آموزان در رفتار آنها تغییر ایجاد کرد؟
    -  معلم :

بدون  تردید معلمی رکن اساسی آموزش و پرورش و محور تعلیم و تربیت است بنابراین رسالت ونقش وی در نظام آموزشی کشور از اهمیت وحساسیت بسیار  بالایی برخورداراست که  در این خصوص هم مسئولین وهم معلمان وظایفی دارند که غفلت از آنها خسارات جیران ناپذیری را بر تعلیم وتربیت آینده سازان جامعه وارد خواهد کرد.
     ضرورت وعوامل ایجاد کننده تحول :
ضرورت تحول را علاوه بر عوامل تأثیر گذار آن ، در بالندگی وبهبودی سازمانها ، بهبود درکیفیت پیشرفت فناوری ، افزایش رقابت چشمگیر در ارائه خدمات و تولیدات و نیاز طبیعی ودرونی انسانها در مجموعه نظام هستی  ،قرار دارند این عوامل سازمانها را در مقابل تغییر وتحول خلع سلاح نموده وآنان را وادادر به پذیرش وبرنامه ریزی جدی می کند .
    چگونگی ایجاد تحول در سازمان :
1) تعیین اهداف تحول ؛
تحول در پی تعیین اهداف آن قابلیت برنامه ریزی واجرا می یابد پس از آن سنجش واندازه گیری را ممکن می سازد تحول نمی تواند به صورت خود به خودی وتابعی از متغیرهایی چون حوادث وپیشامدها وخواسته و ناخواسته ،آغاز شود اهداف تحول  باید با چیستی و چرایی روشن و شفاف ، واقعی ، قابل اندازه گیری در محدوده زمان ، مدون و قابل انعطاف باشد در این جا  این پرسش هامطرح  می شود که چرا سازمانی نیازمند تحول  است؟  این تحول  چگونه  و توسط  چه کسانی انجام  می شود؟  اهداف آموزش و پرورش از تحول چیست ؟ یا تحول درآموزش وپرورش منطبق بر واقعیتهای موجود است؟ در چه فرایند زمانی اتفاق می افتد ؟و.....
2 )توجه به نیاز درونی سازمان؛
نیاز درونی سازمان ،زمینه سازضرورت تحول می شود تغییر وتحول نمی تواند صرفاًجنبه تجویزی وبا صدور دستوالعمل قابلیت اجرایی یابد البته می توان با وضع قوانین و مقررات و ترسیم مسیر حرکت از طریق دستور العملها زمینه حرکت قانونی تحول راهموار نمود که این شرط لازم است ونه کافی .
3 )تبدیل مشکلات وتهدیدها  به فرصت ؛
هنر سازمانهای پیشرونده  تبدیل مشکلات به فرصت است چرا که این سازمانها از مشکلات موجود در مسیر تحول استقبال کرده وآن ها را بادانش و درایت مدیریت  به فرصت تبدیل می کنند تحول ، نیازمند مدیریتی مدبرانه ، بادانش توأم با انگیزه وتلاش پی گیر است سازمانهایی که فرصت آفرینند ،نه فرصت سوز ویامنتظر فرصت ،که این انتظار شاید به ثمر نرسد .
4) جلب همدلی ،همراهی وهمفکری وهمکاری تمامی اعضای سازمان ؛
تحول ، همدلی،  همراهی ، همفکری وهمکاری تمامی اعضای سازمان  را می طلبد .چراکه تغییر در دانش ، نگرش ، باورها واندیشه های نیروی انسانی درسازمان ،مقدمه ایجاد تحول و رکن اصلی تحول نیروی انسانی است نیروی انسانی نه تنها  از عوامل تحول در سازمان ها که از اهداف آن نیز هستند ایجاد تحول در نیروی انسانی ،زمینه ساز برنامه های تحول پایدار و مستمر است .
5 )مدیران جلودار و الگوی عملی تحول ؛
مدیران بعنوان یکی ازمهمترین عوامل تحول ،دارای نقشهای متعددی در اجرای برنامه های تحولی هستندبه همین دلیل همان طور که می توانند با پشتیبانی ،حمایت وهدایت برنامه ،نقش پیش برنده داشته باشند قادرند در زمره  مهم ترین موانع اساسی بازدارنده نیز  قرار گیرند مقام  معظم رهبری دربیانات خود دردیدار وزیر و مدیران  آموزش و پرورش کشور در سال 1386 ، از تحول به عنوان یکی  از  اساسی ترین  و اصولی ترین مطالبی که در زمینه آموزش و پرورش ممکن است مطرح شود یاد کردند " تحول یک  کلمه است لکن در پشت این وجود لفظی ، درپشت این کلمه یک  دنیا کار نهفته است اولاًاین کار چیست؟ ثانیاًباچه هدفی این کارها قرار است انجام بگیرد ؟ ثالثاً چگونه این کارها  انجام  گیرد ؟پاسخ این سه سؤال ،یک عمر کار است ماهمه اینها را درزیر کلمه تحول قرار می دهیم ومی گوییم تحول." درپاسخ به سؤالات مطرح شده از سوی ایشان ،می توان بطور کلی تحول راشکل زیر تقسیم نمود :
    طبقه بندی سطوح تحول در سازمان :
1) تحول در ساختار :  ساختار شامل مسائلی نظیر تقسیم بندی کار ،حوزه یا قلمرو کنترل وطرحهای مختلف سازمانی است منظور از ساختار ،سازمانی است که سازمان کارها را بصورت رسمی تقسیم بندی ،طبقه بندی ،گروه بندی وهماهنگ می کندعوامل تغییردرطرح سازمانی تغییراتی داده ویک یاچندمورد از عوامل اصلی را تغییر دهدمقام معظم رهبری در فرازی دیگرازفرمایشات خودبه ساختاروتشکیلات آموزش وپرورش پیش از انقلاب اسلامی وپس از آن چنین اشاره فرمودند "نظام آموزش و پرورش ما یک نظام غرب زده ،تقلیدی ، مبتنی بر باورها ومبانی پذیرفته در اروپا بود  در بخشهای مختلف اداری وتشکیلات دولتی ما ،این محسوس بودآموزش وپرورش هم عیناًبه همین کیفیت شکل گرفت وهمین طورماند از فرمایشات ایشان این گونه می توان چنین برداشت کردکه آموزش وپرورش در بخش ساختاری ، نیازمند تغییر و تحولات بنیادین واساسی است .
2)تحول در فناوری : امروزه بیشتر تغییرات فناوری ،حول محور ارائه دستگاههای جدید،ابزار نوین خودکار کردن  دستگاه ها با به کارگیری رایانه های پیشرفته دور می زند اغلب عوامل رقابتی یا نوآوری های صنعتی ایجاب می کند که عامل تغییر ، روش علمی ، ابزار یا دستگاه های جدید را عرضه کنند از طرفی با گسترش رایانه در این سالها شاهد تغییرات فناوری به صورتی گسترده هستیم درراستای ایجاد تحول در نظام آموزش وپرورش وبکارگیری فناوری پیشرفته ،شورا عالی آموزش وپرورش سند فناوری اطلاعات وارتباطات  را در جلسه  747  مورخ  1/3/1386  از تصویب گذرانده  است  در این سند  نهاد آموزش و پرورش به عنوان مؤثرترین دستگاه آموزشی وتربیتی کشور در تحقق اهداف وزیر ساخت های امور فرهنگی ،علمی وفناوری مورد نیاز در افق چشم انداز ، خود  نیازمند تحول و دگرگونی واصلاح در جهت کسب توانمندی های لازم برای ایفاء مأموریت های محوله است در بخش دیگری از این سند آمده است "از جمله فرصتها وامکانات  پیش رو برای سرعت  بخشی و شتاب دهی در جهت باز سازی  نظام آموزش وپرورش وتحول درفرایند یاد دهی  – یادگیری ، استفاده از پدیده  فناوری اطلاعات و ارتباطات است که باید به عنوان یکی از  مهم ترین راهبردهای  دست اندر کاران آموزش و پرورش کشور  باشد  "هم چنین این مصوبه ، نقش جایگاه  فناوری اطلاعات وارتباطات رادر عدالت آموزشی وتوسعه مؤثر می داند .
3 )تحول درافراد یا بعبارتی نیروی انسانی :مهمترین سطح تغییر وتحول در سازمانها ،جهت افزایش اثربخشی برنامه ها، تغییراتی است که درنگرش ، بینش ورفتار اعضای سازمان رخ  می دهددراین خصوص مقام معظم رهبری در  جمع  رؤسای  مناطق آموزش و پرورش کشور فرمودند "ما می خواهیم آن کسی که از آموزش و پرورش خارج می شود  بعد از سیزده سال انسانی  باشد با برجستگی های  اخلاقی ، برجستگی های فکری ومغزی وباتدین .".مدیران امروز در ایجاد تحول سازمانی با دو مسأله اساسی روبرو هستند : مسئله اول اینکه چگونه نیرو و منابع انسانی خودرا در جهتی توسعه دهند که بهتر بتوانند باتغییرات وتحولات محیط هماهنگ شوند . مسأله  دوم اینکه چگونه نیرو ومنابع انسانی سازمان رادر جهتی هدایت  کنند که ضمن تحقق اهداف سازمان وانجام مأموریت ها ی سیستم ،نیازهای کارکنان نیز تأمین شود(پارسا ، مقاله ،1386 ) .

مدیریت تحول  نیروی انسانی:  نقش مدیریت  در تحول سطوح سازمانی  به منظور توسعه حائز اهمیت است  مدیریت و رهبری هوشمندانه از گذشته دور اهمیتی  بنیادین در ساختار سازمانی داشته است در قرن  اخیر به منابع انسانی بعنوان عنصری هوشمند توجه شده است که با مهارت و خلاقیت خود نقش اساسی ایفا می کند نیروی انسانی کار آمد دریک کشورجزو سرمایه های ارزشمند بشمار می آید ایجادانگیزه های کاری وبروز خلاقیت ونوآوری به شیوه مدیریت مدیران هرسازمان بستگی داردبوجود آوردن محیط کاری مناسب ،بهبود روابط انسانی در محیط کار ،کم شدن استرسها ،ارزش گذاری  برای فکرها از شیوه هایی است که مدیریت تحول گرا بایداعمال کندتوجه به ابعاد کیفی آموزش وپرورش در برنامه ریزی ها ووضع مقررات، تأثیر قابل ملاحظه ای در رشد وتربیت مدیران مورد نیاز جامعه دارد بازبینی وبررسی مصوبات وپپیشنهادهای رسیده از بخش های مختلف در شورای عالی آموزش وپرورش، بارویکرد فرهنگی ، تربیتی زمینه سازارتقاءکیفیت در آموزش وپرورش وتقویت نگرش تحولی خواهد بود تصویب خط مشی ها ی آموزش  وپرورش درموضوع عدالت آموزشی ،روابط وهمکاری های بین الملل ،تصویب راهنماهای برنامه درسی دروس مختلف دردوره های تحصیلی ، مؤید نقش کلیدی شورا عالی آموزش وپرورش در ایجاد ومدیریت تحول است .

فصل سوم  : اهداف تحول در آموزش و پرورش

     رسالت آموزش و پرورش :
- قبل از هر شعار  بزرگ بدون محتوا  به  بازسازی  نظام آموزش  و پرورش بپردازد و از رسیدن این  نظام به جایی که از اثربخشی و کارایی دیگر خبری نیست جلوگیری به عمل آورد.
- قبل از آنکه رقیبان درصدد خارج کردن نظام آموزش و پرورش از میدان باشند، به اصلاح ساختار سازمانی ومنابع انسانی خود بپردازد واز منسوخ شدن قابلیتهای دانش‌آموختگان خود به تناسب انتظارات دنیای کنونی جلوگیری به عمل آورد.
- آموزش و پرورش به کسانی نیاز دارد که به شایستگی هرچه تمام‌تر قادرند پیوندهای عمیقی میان ارزشها، آرمانها ورسالت آموزش و پرورش با ضرورتهای دنیای علم و دانش ایجاد کنند.
- تلاش محققانه برای حل مسائل نظام آموزش و پرورش ترکیبی از3کوشش :بهبودبخشیدن،تکامل تدریجی و نوآوری است  و هر سه تواماً کامل‌کننده یکدیگرند  بهبود بخشیدن یعنی  تلاش در جهت افزایش کیفیت ، کاهش هزینه‌های غیرضروری ... در جهت اهداف.
-  این کوشش بایدا زخط مقدم  جبهه آموزش و پرورش  یعنی مدارس آغاز  شود و مدیران مدارس ، معلمان  ودانش‌آموزان  رادرکانون توجه  قراردهدحوزه  ستادی وزارت آموزش وپرورش ضمن اینکه فرآیندکوچک‌ سازی سازمانی رادردستور کار خود قرار می‌دهد بایددرطراحی مجددسازمان بیشترین نیازهای خود را ازطریق همکاری ومشارکت نیروهای صف برطرف سازد. تکامل تدریجی یعنی اینکه هر اقدام مؤثر وپیروزمند امروز، سنگ  نخستین بنای اقدام  پیروزمند فردا  است نوآوری یعنی  بهره‌گیری نظام‌مند از فرصت هایی که درنتیجه دگرگونیهای اجتماعی، اقتصادی، اطلاعاتی وفناوری وعلمی درهر نقطه ازجهان پدید می‌آید ضرورت ایجاد تحول درآموزش وپرورش امروز بیش از هر زمان دیگری احساس می شود و مسئولان آموزش و پرورش نیز برآن تأكید می ورزند این در حالی است كه براي  ايجاد  تحولات اساسي و بنيادين درآموزش وپرورش بايد كميت وكيفيت آن متحول شودكارشناسان معتقدندتحول درآموزش وپرورش اجتناب ناپذیر است البته تحول بایددرهمه بخشهاباشدیعنی ازمفهوم تربیت گرفته تا نظام تعلیم وتربیت، چگونگی ساماندهی این نظام، جایگاه آموزش وپرورش رسمی درارتباط باسایرابعاد تعلیم و تربیت واینكه چگونه نهادهای تربیتی با هم ارتباط داشته باشند درتحول موردنظر باشدایجادتحول درآموزش وپرورش ضروری است وتحول درذات خود معناي گذر از نقطه‌اي  به نقطه ديگر را مي دهد و از اين رومي توان گفت تغيير ، لازمه تحول است اما لزوماً هر تغييري به تحول منجرنمی شودتحول، تغييري است كه نگاه به آينده و رو به جلو داردو ابتدا باید تحول تعريف شودزیرا درغير اين صورت صرفاً يك تفكر سازماني بدون سرانجام  است در حال حاضر  دغدغه اصلي  اين  است كه  محصول آموزش و پرورش  فعلي  محصول يك  نظام  اسلامي و ارزشي  نيست اين تحول  ابتدا بايد در فلسفه آموزش و پرورش و نوع نگاه ما به اهداف تعليم  و تربيت  آموزش و پرورش صورت گيرد اگر خروجي‌هاي آموزش و پرورش نتوانند درمجرا و مسيري درست ومبتني برآموزه‌هاي ديني وملي پرورش بيابند طبيعي است كه ديگرسازمان هاي  فرهنگي نيز درجامعه دچار مشكل خواهند شد تدوين فلسفه آموزش وپرورش، سندملي آموزش و پرورش و برنامه ملي درسي از اساسي‌ترين ومهم ترين راهبردهايي است كه هم اكنون در حال تهيه واجراست وبزودي شاهدنتايج مثبت آن خواهيم بودنمی توان نظام آموزشي فعلی را برای ایجاد تحول متوقف كردتحول عميق و تدريجي با عبورازمرزهاي زماني ميسرخواهد شد زیراتحول درموزش و پرورش پيچيدگي هاي خاص خودش را دارد در مرحله نخست  نياز به تحول در ديدگاه و نگرش است اين تحول بويژه در ميان مديران و مجريان ضروري است البته باتشكيل ستاد بنيادين، تحول در آموزش و پرورش شتاب  بيشتري گرفته است بطوريقين وجودچهره‌ های فرهنگي درمجلس شوراي اسلامي بهترين فرصت براي دستگاههاي فرهنگي كشور به ويژه آموزش وپرورش است تا ضمن طرح منصفانه وكار شناسي  مسائل حوزه آموزش و پرورش با كمك از نگاه فرابخشي نمايندگان به حل و فصل قانوني آنها بپردازند.

دردنیای پرتحرک وبیدارودرحال تحول امروزکامیابی را مختص جوامع و سازمانهایی می‌دانند که بین منابع، قابلیتهای مدیریتی ومنابع انسانی خود رابطه منطقی ومعنی‌دار برقرار سازند جامعه وسازمانی می‌توانددرمسیر توسعه، حرکت روبه جلووپرشتابی داشته باشدکه باایجادبسترهای لازم، منابع انسانی خودرابه دانش ومهارت به روز تجهیز کند تا آن ها با استفاده ازاین توانمندی ارزشمند ، سایر منابع جامعه و سازمان را به سوی ایجاد ارزش و حصول رشد و توسعه، مدیریت و هدایت کنند.
نیروی انسانی به عنوان منبعی نامحدود ، محور هر توسعه‌ای به حساب می‌آیددر این بین معلمان نقش مؤثری درفرآیند توسعه ایفا می‌کنند از اینرو آموزش و پرورش از اهمیت  بسزایی برخوردار بوده و نیازمند حمایت می‌باشدامروزه، دستاوردهای تازه‌ای به ارمغان می‌آیدو علم و دانش به سرعت افزایش می‌یابدممالک جهت تطابق خود باتحولات، برنامه‌های آموزش وپرورش را مناسب‌سازی و بهسازی می‌کنندجهت دستیابی به این بهسازی نکاتی این چنین باید مدنظر قرار گیرد.

-  با مشخص کردن هدف،‌ شایستگی و قابلیت‌ها و چشم‌اندازها روشن شود و بین این مقوله‌ها ومحتوای آموزشی بامتن زندگی ارتباط برقرار شود اگر هدفها مشخص نگردندحوادث، تعیین ‌کننده فعالیت‌ها خواهند بود.
- ساختار نوین جایگزین ساختار گذشته آموزش‌ و پرورش گردد.
- بهسازی در ابعاد مختلف از قبیل ساختار، نیروی انسانی انجام گیرد.
- برنامه‌های بهسازی به مرحله تثبیت و پایداری برسد تا اثرات و نتایج تحولات در آن دوره نمایان شود لذا به مراقبت نیاز دارد.
توسعه از ضرورت های جدی و اجتناب ‌ناپذیری است که جهان امروز بعنوان سرنوشت محتوم آنرا پذیرفته و ازسوی دیگر مهمترین واساسی‌ترین اهداف فرد ، گروه، سازمان و جامعه می‌تواند توسعه همه‌جانبه کشور باشد بهسازی در آموزش و پرورش  امری  مداوم و جاری و در حال جریان است که این تشکیلات گسترده تعلیم وتربیت به آن نیازدارداین حرکت تمامی پیکره آموزش وپرورش را از رأس هرم تابدنه ورده پایینتردر برمی‌گیردعلاوه برساختارو نیروی انسانی مقوله‌هایی ماننددیدگاهها،‌ باورها، فرهنگ سازمانی ورفتاراعضا را هم مشمول  می‌شود جهت اثر بخش ساختن  بهسازی ، با ایجاد تغییر ، چالش ها برداشته  شده و عوامل رشد بارورگردندبرای پیشرفت، ضروریات و نحوه انجام فعالیتها بررسی شوند و برنامه‌ها درجهت نوسازی هدایت شده ودراین فرآیند باجلوگیری ازپدیدآمدن مشکلات ، به بهسازی پرداخته می‌شود فرآیند اصلاح  و بهبود سازمان از طریق تغییر در نگرشها، اعتقادات، ارزشهای افراد، ساختار و فعالیتهای سازمانی که بطور عمده بر تغییر در سازمان‌ تأکید کند این ارزشها بدین قرارند:
- احترام به مردم :  تعلق افراد به سازمان موجب ایجاد انگیزه در آنان می‌شود.
- اعتماد و اطمینان :  همدلی در محیط کاری به اعتماد و اطمینان منجر می‌گردد.
- تساوی حقوق :  تعامل در سازمان مبتنی بر تساوی حقوق است نه براساس سلسله مراتب.
- اطلاع ازکل وجزء امور: حق طبیعی کارکنان اینکه درمحیط کاری از امور و آخرین تغییرات مطلع باشند.
- مشارکت: وقتی افراد در امور مشارکت داده شوند رضایتشان تحقق می‌یابد.
آموزش و پرورش  به رغم همه اقداماتی که در حوزه تحول بهسازی انجام داده هم چنان در عمل در دنیایی درحال تغییر وگذرکماکان باآشفتگی ها ونارسایی های فراوان دست وپنجه نرم می‌کنداین مشکلات ازآنجا ناشی میگردد که درطول این چنددهه تغییرات انجام گرفته بدون درنظر داشتن اهمیت ونقش تعاملی هریک ازمؤلفه‌ها وزمینه‌ها تغییراتی را که پیش‌بینی نموده و اقدام کرده‌اند بناچار پیامدهای طلبیده ونتایج ناطلبیده‌ای راباخودبهمراه داشته ودراین تغییرات برنامه‌ای،‌ تمامی جهات لحاظ نگردیده است بهبودواثربخشی ازاهداف عمده بهسازی  بحساب می‌آیدآگاهان، اهداف  بهسازی را شامل این موارد می‌دانند : کیفیتها و خصوصیات زندگی اشخاص، اصلاح و بهبودکارکرد وعملکرد سازمانی وکارگروهی تعهد وتضمین اعضای سازمان در مؤفق ساختن آن، اصلاح ارتباط و بهبودمهارتهای رفع اختلاف، درک بهینه سازمان، دانش ‌افزایی کارکنان، افزایش اعتماد و خشنودی و میزان مسئولیت و ...
    برنامه کنونی بهسازی در ایران :
در زمینه ایجاد تحول در نظام منابع انسانی در ایران تا کنون اقدامات متعدد و متفاوتی انجام گرفته که به نظر میرسد هرچه به جلوتر میرویم این حرکت شکل ومحتوایی متفاوت ومتمایز نسبت به گذشته پیدا می‌کند در چند دهه اخیر درکشور عزیز ما به لحاظ گرایش به دولتی نمودن امور ، بخش دولتی گسترش یافت و بخش غیردولتی  نقش کمرنگی در اداره امور پیدا کرد این جهت ‌گیری زمانی صورت گرفت که درهمین دوران در اغلب کشورهاموضوع منطقی نمودن اندازه دولت و بهره‌گیری از مشارکت مردمی در برنامه‌‌های اولویت ‌دار آنها قرار گرفت.
یکی از راه های کنترل روند رو به گسترش اندازه دولت نیاز به اتخاذ راهبردهای  مدیریتی ویژه‌‌ای دارد که   بهسازی منابع انسانی ازجمله آنهاست بهینه‌ سازی واصلاح ترکیب  نیروی انسانی دستگاههای اجرایی توزیع مناسب نیروی انسانی درمناطق مختلف کشوروارائه خدمات دولتی، ارتقای شاخصهای کیفی  نیروی انسانی ب‌ویژه نسبت کارکنان مشاغل تخصصی به تعدادکل کارکنان و ترکیب سطح تحصیلی کارکنان از سیاست های مقابله با این روند می‌تواند باشدهیأت وزیران درجلسه  مورخ  18/1 /1381،  در یکی از هفت  برنامه اصلی ایجاد تحول  در نظام اداری، دربند «هـ»  بابرنامه آموزش و بهسازی نیروی انسانی دولت مؤافقت کرد مطابق این مصوبه دراحکام قانون برنامه سوم، بمنظور بهینه‌سازی واصلاح ترکیب نیروی انسانی دستگاههای  اجرایی، توزیع مناسب نیروی انسانی درمناطق مختلف مقررشدکه شاخص های کیفی نیروی انسانی به ‌ویژه  نسبت کارکنان مشاغل تخصصی به تعدادکل کارکنان و ترکیب سطح تحصیلی کارکنان ارتقا یابدباعنایت به مفادفوق، شاخصهای ذیل در بهسازی آموزش وپرورش مدنظر قرارمی‌گیردپیشرفت  تحصیلی  فراگیران
 ، رضایت معلمان و والدین ومدیران مدارس، افت تحصیلی ، امور پرورشی، مشارکت معلمان واولیا ، بهره‌ گیری از افراد تحصیل‌ آموخته.
در خصوص معلمان دانش‌ افزایی ومهارت از طریق برگزاری  دوره‌های  ضمن خدمت وتحصیل رسمی در دوره تحصیلی بالاتر، تشکیل کارگروه‌ای آموزشی، یادگیری فراگیران باعنایت به تشکیل جلسات مشورتی ومشکل‌گشایی گروهی وتعاون و مشارکت در امورگوناگون مربوط.

    اعمال مدیریت بر مبنای هدف، توجه به روابط و ارزشهای انسانی:
بهسازی در آموزش و پرورش ازموضوع های علم مدیریت در این بخش شناخته  می‌شودکه با بهره‌گیری از علوم رفتاری تلاش داردکه نظام تعلیم وتربیت راپویا ، فعال واثربخش حفظ نمایددربحران، علل را شناسایی کند وبا حل آن، شرایط بهینه حاکم گرددباتوجه به جنبه‌هاو ابعادمختلف سازمانی وبهره‌گیری از روش ‌های  مناسب اقداماتی شایسته انجام پذیرد بهسازی یک برنامه اصلاحی چندبعدی است که ساخت وکل واهداف سازمان ، آینده،  رشد ، فرآیندها و اجزای تشکیل‌دهنده آن می‌باشند.

      دیدگاه‌ انتقادی نسبت به مطالعات ساختاری در آموزش و پرورش :
درچنددهه اخیرساختار وزارت آموزش وپرورش شاهد تغییرات پی در پی بود درطرح‌ریزی ساختار سازمانی اغلب درصدد مشخص نمودن قدرت افراد مختلف بویژه در رأس استراتژیک وحوزه مرکزی وزارتخاته بوده وپیروی ازمقررات سازمانی را موردتوجه قرارداده‌اند نتیجه آن شدکه حوزه اختیارات درجایی متراکم گشت که از قابلیت وشایستگی لازم برای استفاده بهینه از آن  برخوردار  نیست و در جایی ناچیز شمرده  شده است که  شدیداً  نیازمند گسترش دامنه اختیارات و تفویض اقتدار  قانونی است درشرایط کنونی بزرگترین چالش سازمانی آموزش و پرورش  در قلمرو مباحث  ساختاری عبارت  از موضوع  انسجام  و یکپارچه ‌سازی است  انسجامی که بتواندمنجر به پاسخ گویی  به هنگام و درست به تقاضای اجتماعی مردم از آموزش  و پرورش و تأمین نیازهاگرددهر نوع ساختاری بایدانسجام بهینه‌ای میان چهارسرمایه اصلی آموزش وپرورش شامل سرمایه فیزیکی، سرمایه  فکری ، سرمایه اجتماعی و سرمایه عاطفی آن ایجاد نماید حوزه مرکزی وزارت آموزش و پرورش به دلیل ساختار نامتناسبی که درطرح‌ریزی آن وجود داشته و فقدان سیستم  برنامه ‌ریزی منابع انسانی  شاید یکی از متراکم‌ترین  بخش های وزارت آموزش و پرورش  باشد که ساختار  منابع انسانی آن  به  هیچ عنوان بر اساس سیستم  مدیریت استراتژیک منابع انسانی به خصوص در مؤلفه‌ جذب و تأمین که اصلی‌ترین بخش آن برنامه‌ریزی  منابع انسانی است طرح‌ریزی نشده است این موضوع هم درمورد مدیران استراتژیک و هم در مورد مدیران  و کل کارکنان این مجموعه مصداق  دارد در شرایطی که در عصر اطلاعات  و ارتباط زندگی می‌کنیم تجدید نظر در ساختار سنتی و نامتناسب نظام آموزش و پرورش بر مبنای تفکر نظام‌مند و با لحاظ کردن مؤلفه‌های تاثیرگذار درشاخه‌های ساختار، محتوا و زمینه ، امری ضروری وحیاتی است
      بايسته هاي تحول در نظام تعليم و تربيت كشور و نظام آموزشي :

واقعيت اين است كه نظام تعليم و تربيت كشورمان يكي از زيرساختهاي بزرگ فرهنگ سازي است كه بدليل تماس مستقيم بادوتاسه نسل ازجمعيت پويا ودرآستانه رشدبيشترين نياز را درميان نهادهاي موجود به روز آمد سازي وتحول داردامابانگاهي به مستندات موجود درمي يابيم اين نظام به دليل گرته برداري از نظامهای کهنه غربی و عدم حضور در عرصه علم اطلاعات  و دارا  بودن ساختاری  فرسوده  وآميخته  با ديوان سالاري  غير کاربردي از كارآمدي كافي برخوردار نيست و برون داد اين نظام تاكنون نتوانسته است نيازهاي جامعه هدف را  چه در مباحث تئوري و چه در مباحث  نظري و عملي  برآورده كند به گفته كارشناسان  نظام هاي تعليم  و تربيت وخبرگان سامانه هاي آموزشي، نظام آموزشي كشور ماآنچنان كه بايداز زير ساختهاي قوي فر هنگي- اجتماعي و علمي در  بحث ايجاد يك  نظام آموزشي پويا و زنده برخوردار  نيست از سوي  ديگر همين نظام آموزشي غير پويا وسرشار از مشكلات  زير ساختي در بعد نظارت و دريافت بازخوردها  نيز امكان مانورهاي كنترلي و نو سازي و اصلاح  شيوه هاي آموزشي را نداشته و سعي داردبا تغييراتي مقطعي دربرخي ازبخشهاي نظام كه درواقع مسكن موقت بشمار مي رود وتعويض فصلهايي ازآموزه هاي درسي ابراز وجودكندوبابه رخ كشيدن دشواري هاي موجود درفرآيندتعليم وتربيت اعلام كندنظام آموزشي هنوززنده است كه به گفته اكثر قريب به اتفاق كارشناسان فن اين موجودگر چه زنده است اما  بيمار مي باشد مانند بيماري درانتظار جراحي ، پشت درهاي اتاق عمل می باشد.
بيماري نظام آموزشي كشور تا حدي  پيشرفت كرده است كه رهبر  فرزانه انقلاب  نيز زبان به اعتراض گشوده  و خطاب به مسئولان آموزش  وپرورش دستور تلاش براي تحول اساسي در نظام آموزشي را صادرفرموده اند در حال حاضر نظام آموزشي كشور ما  به دليل نداشتن پويايي و خلاقيت همه تلاش هاي فردي كارشناسان و دلسوزان موجود در بدنه اين نظام راهدر مي دهد ودرنهايت دانش آموزان را با روحيه اي منفعلانه وغيرخلاق به بازار كار تحويل ميدهد اين كه نظام آموزشي ما بازدهي وزايش نداردچيز عجيبي نيست زيرا عجيب تراين است كه مسئولان وسردمداران اين نظام هيچگونه تلاشي براي رفع نارساييهاي موجود نمي نمايند و در مقابل مشكلات و موانع  موجود در فرآيند تعليم و تربيت سكوت اختيار كرده اند و كار را به جايي رسانيده اند كه رهبر فرزانه انقلاب دستور تحول و بازسازي اين نظام راصادر مي نمايندکه : نبايد  وزارت آموزش و پرورش خودش را متولي نظام آموزشي بداند و ضروري است در فرآيند تحول و  بازسازي  نظام آموزشي ضمن  نياز  سنجي دانش آموزان  بعنوان  اعضاي جامعه  هدف ، كارشناسان و خبرگان  تعليم  و تربيت كه در دانشگاه ها، حوزه هاي علميه علمي و پژوهشي مشغول فعاليت هستند در اين زمينه وارد عمل شوند.

     گامهاي معلق تحول :
 درجهان دائماًدستخوش تغييرامروز هرجامعه ای  نيازمنداجراي اصلاحات در نظام آموزشی وپرورشی است وطبعاًجوامعي که ازشتاب وشدت دگرگوني هاي بيشتر درعرصه هاي گوناگون اجتماعي، فرهنگي و علمي برخوردارند به اين امر بايدبيشتر اهمیت د هندعوامل زيرنشان مي دهد که سال است نظام آموزش و پرورش ايران بدون تحول مانده است هر چندهر ساله شاهدتغييرات در کتابهاي درسي هستيم اما اغلب آنهاکاربردي نيستندومفاهيم گويايي براي دانش آموزان ندارندآنهارا نقادوتحليلگر بارنمي آورندکارهاي علمي، آزمايش گاهي و تحقيقاتي جايگاه  بسيار اندک  در موضوعات درسي دارد امروزه کتابهاي درسي را چنان با اصول و چارچوب هاي  خاص به دانش آموزان ياد مي دهيم که جز خستگي نتيجه ديگري ندارد و از طرفي ديگر به علت غيرکاربردي بودن مطالب وموضوعات درسي دانش آموزان فقط بدنبال بالا بردن معدل و درصد قبولي هستند.

    پارادایم تحول در آموزش وپرورش :

درآغاز قرن 21 توجه همگان بيش ازگذشته به نظامهاي رسمي تعليم وتربيت معطوف شده است تابه کمک ايجاد تحول دراين زيرمجموعه نظامهاي اجتماعي وافزايش کارايي وکفايت آنها جوامع بشري قادر شوند تا به گونه اي سازنده بامعضلات وچالش هايي که پيش رو دارندمواجه شوندبه ديگر سخن ، بشرامروزي براي رويارويي مولدومؤثر باچالشهاي علمي، صنعتي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي و اخلا قي بستري مناسب تر، کارسازتروموجه تر ازنظام تعليم وتربيت شناسايي نکرده وبدين سبب نزدانسانهای هوشمندتحول درنظامهاي آموزش وپرورش، به عنوان پيش نياز نيل به اهداف توسعه پايدار ارزيابي شده است.
اکنون بايدبه اين پرسش پاسخ دادکه دستيابي به حدکفايت وکارايي درنظام هاي آموزش و پرورش مستلزم عطف توجه وتمرکز فکري و مادي روي کدام عنصر يا مؤلفه اين نظام است؟
بعبارت ديگر، اگر از ميان نهادها و ساختارهاي اجتماعي، نهادهاي تعليم و تربيت، اولويت و اهميت بيشتري در کمک به دستيابي  به اهداف  توسعه پايدار دارد آيا در درون اين خرده  نظام  نيز مي توان ابعاد و عناصر متشکله راازحيث درجه اهميت، اولويت و تأثيرگذاري بر دستيابي به اصلاحات و تغييرات دسته بندي کرد؟
شايد درصحت واعتبار اين پاسخ که ازميان عناصر ومؤلفه هاي گوناگون تشکيل دهنده نظام تعليم و تربيت، اولويت قطعي را بايد براي معلم قائل شد نتوان ترديد وتشکيک کردمعلم ازآن جهت که مورد تأييد و توجه جدي و داراي  نقش محوري  است که کارگزار  اصلي تعليم  و تربيت به شمار مي رود و اهداف  ومنويات متعالي نظامهاي تعليم وتربيت در ابعادمختلف، درنهايت بايدبواسطه اومحقق شودبه ديگر سخن، معلم به اين جهت که  ضرورتا ًتنها او  بايد به بازنماي تمام  و کمال خصوصيات وکيفيت هاي  مطلوب هر نظام  تعليم و تربيت تبديل شودمهمترين و مؤثرترين عامل تغيير و تحول قلمداد مي شودتوضيح بيشتراين که آن چه دانش آموزان از مقوله رشدوکمال (يا عکس آن) کسب مي کنندبيش ازهر چيز تحت تأثيرخصوصيات، کيفيات، وشايستگي هاي علمي، فرهنگي، اجتماعي، اخلا قي ومعنوي معلمان است تعامل مستمر وچهره به چهره معلم با دانش آموزان، وي را درموقعيت ممتاز ومنحصر به فرد مجزا و واسطه فيض قرار مي دهد هيچ  عنصر انساني و ديگري از چنين موقعيت و موهبتي برخوردار نيست.
علا وه بر تحليلهاي منطقي و کارشناسانه ، پژوهشهاي گوناگوني که ازديدگاه روانشناسي يا جامعه شناسي به موضوع نگريسته اند نيز  صحت اين مدعا را به اثبات رسانيده اند براي شرح  و بسط اين مدعاکافي است که نگاهي هرچندگذرابه محورهايي که براي تغييروتحول در نظامهاي تعليم و تربيت در سطح ملي و بين المللي مطرح شده است بيفکنيم تا دريابيم که بدون درنظر گرفتن جايگاهي ويژه براي عنصر معلم تحقق هيچ کدام ازاين خواسته ها امکانپذير نيستاکنون با مرور اجمالي فوق بر محورهاي عمده تغييرات در نظامهاي آموزش و پرورش و تبيين مختصر نقش و جايگاه معلم در تحقق آنها در مي يابيم که چرا منابع  تخصصي تعليم وتربيت، درطرح  و بحث درباره خصوصيات نظام هاي مطلوب تعليم و تربيت، مالا مال از نظرياتي است که به وضوح برمحوريت معلم تکيه دارد به عبارت ديگر شعارها وآرمان هايي که توسط صاحبنظران براي نظامهاي تعليم و تربيت مطرح مي شود به گونه اي آشکاروهماهنگ با تحليل فوق بر معلم بعنوان نقطه اتکاي هرتغيير وتحولي دلا لت مي کندوبرخي از شعارها يا آرمان ها، عبارتند از حرفه اي گري معلم ، توانمندسازي معلمان و معلم پژوهنده. دراين اوظيفه متعالي سيستم آموزشي واهميت جايگاه آن مشهودومشخص ميگردد واين گفته اغراق نيست که بقاي انساني به اجراي اين وظيفه بستگي  دارد رسالت آموزش و پرورش توان  بخشيدن به فرد فرد انسان ها در جهت توسعه کامل استعدادهاي خود و نيز شناخت توانمندي هاي خلا ق خود  است و اين هدف از ساير اهداف متعاليتر مي باشدحصول اين هدف، هرچنددشوار وطولا ني است اما سهمي ضروري درجهت جستجوي جهاني عادلانه تروبهتر  براي زيستن به شمار مي رود اين امر زماني تحقق خواهد يافت که همه چيز  .(www.mardomsalari.com) سر جاي خود قرار گيرد

                                             فصل چهارم     
   نتیجه گیری :

در شرایط کنونی دنیا که شاهد رقابت‌های فشرده جوامع مختلف بشری در دستیابی به تکنولوژی برتر به مثابه منبع اصلی قدرت هستیم افراد تیزهوش و خلاق از گرانبهاترین سرمایه‌های هر جامعه و ملتی هستند؛ مخصوصاً تنوع خواستها، افزایش جمعیت، حجم بالای تقاضا برای کالا و خدمات، محدودیت  منابع و امکانات و  ایجاد راه‌حل‌های نو، نیاز به افراد  هوشمند، خلاق و نوآور بیش از پیش مشهود و نمایان می‌شودواضح است که اگر نخواهیم و یانتوانیم خود را در برابر تغییراتی که در آینده اتفاق خواهد افتادآماده نماییم آسیبهای فراوانی ما را تهدید خواهد کرد زیرا هرگونه تغییر در اجزاء  وکلیت فرهنگی در سازمان‌های اجتماعی و تحولاتی را پدید می‌آورد و اگر شتاب این دگرگونیها فزونی یابدآسیبهایی را در پی خواهد داشت. اگر کشور و ملتی خواهان عزت مادی، سعادت معنوی، برتری سیاسی، پیشرفت علمی و آبادانی است باید به آموزش و پرورش به عنوان کار بنیادی توجه جدی کندزیرانیروی انسانی لازم برای تحقق این اهداف والامحصول نظام آموزش وپرورش است دردورانی ازتاریخ حیات هدف تربیت، ساده ومحدود بودوخانواده همه نیازهای تربیتی را تأمین می‌کرد. اما وسعت و تنوع ضرورتهای تربیتی تدریجاً به آنجا رسیدکه خانواده دیگرتوانایی لازم برای تربیت و آموزش  نداشت ولازم آمدکه مسئولیت سازندگی نسل جوان به افرادی برتر وشایسته‌تر از مردم عادی محول شود؛ این توجه عمومی و وسعت نیازها سرانجام به پیدایش نهادهای مخصوص  ( مدرسه ) منتهی شد آموزش و پرورش در این نهادها  به همراه انسان رشدکردند نسل هایی که در مدارس قدیم  فقط به یادگیری خواندن و نوشتن و حساب کردن می‌‌پرداختندجای خودرا به نسل هایی سپردندکه درمحیط های سازمان‌یافته آموزش و یادگیری طبق برنامه‌های منظم در جریان آموزش و پرورش عمومی، فنی و تخصصی مورد نیاز جامعه قرار می‌گیرند‌ در جامعه ساده، کارکردهای آموزش و پرورش عمدتاً از طریق خانواده با مشارکت فرد در فعالیت‌های گوناگون  گروه اجتماعی صورت  می‌گرفت به این منظور نهاد جداگانه‌ای برای آموزش نبودامادرجامعه پیچیده،متمدن، باگسترش شهرنشینی، توسعه صنعتی ودگرگون‌ شدنها، خانواده‌ها که درگذشته بار تعهدات تربیتی را عهده‌دار بودنددیگراقتدار و نفوذکافی برای ایفای وظایف پیچیده آموزش وپرورشی نداشتنداز اینرو وجود نهاد خاصی بنام نظام آموزش رسمی یا مدرسه ضرورت یافت اگر در دوران سنتی وظیفه آموزش و پرورش  انتقال گذشته  به آینده و هدف آن تربیت  بچه‌ها  برای حفظ میراث گذشتگان بود  در این  دوران  (عصر گسترش اینترنت، تلویزیون، ماهواره و ...) آموزش و پرورش می‌خواهد که قدرت انطباق انسان با تغییرات مداوم محیط تقویت شود از این جهت مدام آینده را پیش‌بینی می‌کند تا خود را برای تغییرات آینده آماده سازدآموزش  و پرورش در این دور ه تلاش می‌کند تا  دانش‌آموزان  را در فعالیت های ابتکاری غوطه ‌ورسازد دانش‌آموز خودش در یادگیری نقش دارد و به وجودآورنده دانش خویش است و چون آزادانه انتخاب می‌کند، نسبت به آن متعهد بوده و درحفظ آن می‌کوشداو تا دلایل قانع‌کننده‌ای پیدا نکندآنرا به ازای دانش دیگراز دست نمی‌دهد، معلم در این عصر سمت مشاور و راهنما دارد دانش‌آموز فکر می‌کند برای او فکر نمی‌کنند تصمیم می‌گیرد برایش تصمیم نمی‌گیرند او خود رشد می‌کند فرایندرشد او از ابتدا تا انتها دیکته نمی‌شودآموزش و پرورش در عصر جدید دانش‌آموز  را  نگه  نمی‌دارد بلکه به جلو حرکت می‌دهد. دانش‌آموز  نسبت به  هر موضوعی  به دقت می‌نگرددر مورد آن فکر و اندیشه می‌کندودر ورد آن سریع موضع گیری نمی‌کندمعلم درنظام جدید آموزش و پرورش درمقام همراه ویاور ایفای نقش می‌کندنه انتقال‌دهنده اطلاعات. شاگردشنونده منفعل وپذیرا نیست، چون او می‌تواند با مراجعه به اینترنت، تلویزیون و ... اطلاعاتی راکه معلم گفته است براحتی کسب کندودیگر نیازی به معلم نداشته باشد. پس فضای مدارس عصر جدید دیگر حالت  انباشت اطلاعات بدون  تفکر  ناب و یا تقلیدکورکورانه بدون اندیشه راندارددرسازمان مدرسه، محتوای امکانات مدیریت، تدریس زمینه‌ساز تفکر، حل مسأله، دانایی، توانایی خلاقیت و نوآوری هستند درکشور عزیزمان  ایران اگرچه تلاش‌های بسیاری برای بهبودآموزش وپرورش صورت گرفته است اماهنوز وضعیت پایه‌ای واساسی آن  تغییر نکرده است یعنی هنوز معلم محور است ودیکته‌شدن وظایف برای دانش‌آموزان.ودانش‌آموز نیزموظف است آن را اجرا کند در غیر این صورت با تنبیه  روبه‌رو می‌‌شود ،  مواد درسی که در مدارس  ما ارائه می‌شود فقط  جنبه افزایش اطلاعات دارند دانش‌آموز می‌تواند با وجود اینترنت، تلویزیون و ... به راحتی درمنزل خودبنشیند وبراحتی همان مطالب یا حتی بسیارجدیدتر ومتحول‌تر ازآن مطالب را خوداستخراج کند تا دیگر نیازی به مدرسه، معلم نداشته باشد. حتی دردرس انشاء که دانش‌آموز خود بایدموضوع انتخاب کند و درباره‌اش فکر وصحبت کند نیز معلم خود موضوع رامی‌گوید وحتی تعدادسطرهای نوشته را هم تعیین می‌کند انباشت اطلاعات هنگامی مفید می‌شودکه بتوان آن  اطلاعات  را مصرف و تولید اطلاعات جدید کرد متأسفانه در مدارس ما قدرت فکر و اندیشه دانش‌ آموزان گرفته  می‌شود و این مسأله باعث می‌شودکه خلاقیت و استعدادهای دانش ‌آموزان ما  بروز نکند افراد خلاق و نوآورعموماً از بهره هوشی بالاتراز متوسط برخوردار هستنداما هر فرد  تیز هوش لزوماً خلاق و نوآور نیست درمدارس ما بخوبی فرصت و امکان  بروزخلاقیت و ابتکار وجودندارد وکمکی به کشف  استعدادهای  دانش‌آموزان نمی‌شود درجهان امروز آموزش و پرورش بعنوان اساسی‌ترین رکن توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مطرح است وهچ تحولی درجامعه بدون توجه به نقش آموزشی در آن امکان‌پذیر نیست سازمان ملل متحد از سال 1990  تاکنون  هر سال گزارشی از توسعه انسانی ارائه می‌دهد که در آغاز آن این جمله آمده است: مردم، ثروت واقعی هر کشوری هستند خلاصه سخن این که برای آماده کردن نسل حاضربرای زندگی درآینده آموزش و پرورش بایدبا شناخت  روح  زمانه ونیازهای نشأت‌گرفته ازآن، پاسخگوی تقاضای مبتنی بر شرایط جدید باشدو خود را باآن منطبق کندبا انباشت مسائل جهانی و ملی دائماً پویا وتغییرپذیر، آموزش و پرورش ناگزیر است با تدوین راهبردهای منطقی و واقع‌بینانه خود را با حرکت نسل امروز هماهنگ کند و با مسائل حل‌نشده و اضطرابها و بحران‌های ناشی از آن همچون هویت، اشتغال و کنکور روبه‌رو شود. از این‌رو اقدام به انجام اصلاحات اساسی در آموزش و پرورش بنا به تجربه سایر  ممالک ، به عنوان  زیربنای توسعه در کشور ضرورت دارد.
با اینکه  نتیجه نوآوری وتغییر مؤفقیت آمیزاست اما علی رغم اهمیت آن در فرایند رشد وتوسعه تمدن بشری ،تغییر در فعالیتهای انسانی به سادگی صورت نمی گیرد از آنجایی که شناسایی عوامل تسهیل کننده تحولات سازمانی ،هم چنین موانع وعوامل مقاومت کننده در برابرآن می تواند در هدایت و مدیریت صحیح و اصولی فرایند نوآوری وتحولات سازمانی توسط مدیریت سازمان مؤثر باشد"یکی از مهم ترین عوامل تسهیل کننده وتقویت توان نوآوری وخلاقیت در سازمانها ساختار مناسب و تشکیلات متناسب با اهداف مورد نظر است به طوری که از دیدگاه صاحنظران مختلف ، ساختار سازمانی مناسب پیش فرض برای مؤفقیت ونوآوری وتغییر در سازمان است (نژادایرانی ،1376 ،ص7 ).تافلر درباره بوروکراسی اداری می نویسد "امروزه تغییرات بسیار سریع به تصمیمهایی همان قدر سریع نیاز دارد ؛اما منازعات قدرت ،نظام های اداری را به طریق رسواکننده ای کند می سازد (تافلر ، 1370 ، ص306 ) . در همین رابطه دفت نیز یکی از سه ویژگی مهم ساختارسازمانهای مؤفق با عدم تمرکز ساختاری به منظور تشویق افراد به خلاقیت می داند (دفت، 1374 ، ص961 ).

 تحول اساسی و پايدار در هر جامعه در گرو متحول شدن  نظام تعليم و تربيت آن جامعه است  و محور اصلی تحول و توسعه  نظام تعليم و تربيت  بهبود کيفيت کار معلم ، شناخت  و ويژگی های آن ها می باشد معلمان بعنوان پايه گذاران  انديشه های علمی ، مبلغان ارزشها و مسئوليتهای اجتماعی به کودکان ما می باشند وحرف اول رادرتربيت منابع انسانی می زنندوهيچ حرفه ای همچون شغل معلمی تأثير مؤثری درجوامع نداردطرفداران و مبلغان تحول و توسعه در جوامع بايد بيش از هرکس حاميان واقعی معلمان باشند و سياست گذاران آموزش و پرورش با در نظرگرفتن حقوق و مزايای شغلی ويژه برای معلمان  مدارس و يا دارا بودن مدرک تحصيلی و تخصص و تعهد  مورد نظر دغدغه های  زندگی را برای آنان کاهش  دهند زيرا معلم يک  هديه الهی است و بسياری از بزرگان فرهنگ ما و ديگر فرهنگها افتخارشان اين بوده که سالهای پر برکت عمر خودرا درمدارس طی کرده اند نظير پياژه، اريکسون ، مرحوم باغچه بان ، استاد نيرزاده ، شهيد رجايی ، باهنر و ...  .
از طرفی معلمان بايد بداننددر چه شرايط متحول جهانی زندگی می کنند فکر و عمل و توان خود را محدودبه مرزهای جغرافيايی خودنکننداز قدرت ابتکار ، خلاقيت و مهارت برخوردار باشند فعاليتهای خود را محدود به چند کتاب يا جزوه که در مراکز تربيت معلم يا در طول کارخود باآن آشنا شده اندنکنندزيراکه دنيای پيچيده و متحول امروز مستلزم يادگيری مداوم و فرزند زمان خود بودن و فعاليت ، حساسيت و خلاقيت است .

     پیشنهادات :
- سياستگذاران آموزش وپرورش بايدهرسال مخصوصاً درايام تعطيلات تابستاني آموزش لازم را براي معلمان درنظر بگيرندزيرا درشرايط متحول جهاني نبايد فکر وعمل معلم محدود به مرزهاي جغرافيايي خود باشدوبايد از قدرت خلاقيت و ابتکار لازم بهره مند شود معلم نبايد فعاليتهاي خود را محدودبه کتاب و جزوه کند بلکه با استفادهمدام از تکنولوژي جديد همانند اينترنت، رايانه و... به بروز استعدادهاي خلاق ونوآور کمک کند.

-  امروزه اداره  مطلوب مدارس شامل اصول و قواعدي است که بايد آن ها را آموخت و به کار بست بارشد روزافزون علم وتکنولوژي دردنيا، دوره  اداره آموزش وپرورش به روش سنتي ومتمرکز بدون پويايي وروي کردتحولي و ناهماهنگ به سر آمده وآموزش و پرورش براي حفظ و بقاي خود وايجاد قابليت براي تغييرات مثبت و هدفمند در دانش آموزان  نيازمند مديران کارآمد  و  اثربخش است که بتوانند نظام غيرمتمرکز را در آموزش و پرورش نهادينه کنند.
- بدون ترديدبراي تعميق يادگيري ودروني کردن آن وهمچنين تقويت روحيه تحقيق ومطالعه وپرورش قوه خلاقيت، ابتکار و مهارت آموزي در دانش آموزان بايد از روش هاي  نوين علمي وآموزشي استفاده کردکه  تحقق اين امر درگرو تأمين  نيروي  انساني مجرب وکارآمدوبرنامه ريزي مناسب است و اين ميسر نيست جز با استفاده از روش هاي جديد علمي همانند اينترنت، کامپيوتر و.....
-   تمرکززدايي  واعطاي مسئوليت  بيشتر به سطوح محلي :  تحقق چنين  خواسته اي مستلزم توجه داشتن  به صلاحيت هاي حرفه اي معلمان  است و تنها به همان اندازه که دراين زمينه سرمايه گذاري شود ، مي توان به مؤفقيت اين سياست اصلا حي دل بست.
- ايجادانعطاف در طراحي برنامه هاي درسي کشوري  واعطاي فرصت تصميم گيري درباره پاره اي از مؤلفه هاي برنامه هاي درسي به سطوح پايين تر.
- روشن است که فاصله گرفتن ازالگوهاي سنتي وتجويزي درطراحي برنامه هاي درسي بيش ازهر چيزمستلزم افزايش قابليتها و صلا حيتهاي معلمان در اين زمينه هاست درغير اين صورت، مترقي ترين  صورت هاي برنامه  درسي نيز  در عمل، منتهي به تغيير معناداري دراوضاع کنوني نخواهد شد.
- تقويت مؤلفه پرورش اخلا قي و آموزش ارزشهاي ديني(انساني) درنظامهاي تعليم و تربيت.
- محققان وصاحبنظران حوزه تعليم وتربيت بر اين باورند که رفتار، سلوک، منش و شخصيت معلم است که عميق ترين  تأثيرات  مستقيم و غير مستقيم  را بر شخصيت دانش آموزان  بجاي گذاشته وموجب نهادينه شدن ارزشهادروجودآنها مي شودعلا وه بر اين به کارگيري روش هاي نوين تدريس براي نيل به اين اهداف نيز در گرو بازسازي اندوخته حرفه اي معلمان است.
- تقويت يا پرورش ظرفيت خلا ق دانش آموزان، حس کنجکاوي و پرسشگري در آنان:(توجه به اين مقوله ها در نظامهاي آموزش وپرورش بعنوان پيش نياز دستيابي به توسعه علمي و فرهنگي مطرح مي شود و باز هم معلم بايد آگاهانه در حين ايفاي وظايف حرفه اي خود را بعنوان نماد خلا قيت و پرسشگري به دانش آموزان بشناساندتا بذر اين کيفيت هاي ممتاز انساني در وجود آنهاکاشته شودهمچنين معلم است که بايد آگاهانه و با هوشياري و زيرکي، هرگونه جلوه و ظهور اين ويژگيها را  در دانش آموزان، مورد تشويق، حمايت وتمجيد قرار دهد).
- ايجاد تغييرات لا زم  متناسب با تحولا ت  تکنولوژيک درعرضه اطلا عات وارتباطات. (اين موضوع بعنوان يکي ازمحورهاي جدي تغييردرقرن بيست ويکم، به ويژه درکشورهاي پيشرفته ترمطرح است جالب اينجاست که برخلا ف تصور خام  برخي شيفتگان تکنولوژي ، بيشتر دست اندرکاران  نظام هاي آموزش و پرورش که عملاً به کاربرد اين ابزارها پرداخته اند بر نقش اساسي معلم در اين جريان تأکيد داشته  و پيش بيني کم رنگ شدن اين نقش را با استفاده از تکنولوژيهاي جديد واهي و خلا ف واقع ارزيابي مي کنند اينان تأکيد مي کنند که در پرتو بکارگيري منابع وابزارهاي اطلا عاتي جديددرآموزش و پرورش بايدنقش متفاوتي رابراي معلمان تعريف نموده و در صدد ايجاد قابليتها و شايستگيهاي متناسب با اين نوآوري ها در آنان بود).

-  معلمی از آن جهت که با  تعلیم وتربیت انسان سر وکاردارد ، حرفه ای بسیار مهم و رسالتی عظیم است پس معلمی شغل نیست بلکه مسئولیتی سنگین است که گام نهادن درآن مستلزم عشق ، دانش وروش است«عشق» به انسانهایی که بایدبه آنها علم آموخت ودرشدن هدایتشان کرد.«دانش »که خمیر مایه کار معلمی است زیرا آنچه به دانش آموزتعلیم داده و بر روی تخته سیاه نوشته می شوددرواقع بر لوح جان وی حک شده و همواره تا پایان  عمر با اوست. «روش » که شیوه آموختن است یعنی شیوه انتقال معلومات به دانش آموزانی که از نظر شرایط خانوادگی ، اجتماعی ، فرهنگی و موقعیت یادگیری  با هم تفاوت  دارند و هر یک از آن ها به تناسب شرایط خود ، از درس بهره می گیرند وآنچه را که باید بیاموزند .
-   توجه به شأن ومنزلت معلم ریشه دراصل عزت مندی وکرامت انسان  داردواین مهم نمود عینی پیدانخواهد کردمگر آن که جایگاه معلم در فرایند تصمیم گیری تعریف ودر نگاه مدیران به عنوان یک باور قلبی پذیرفته شود مگر نه اینکه کلیه تصمیمات مدیران حوزه ستاد بایدتوسط معلمان در مدرسه به مرحله اجرا در آید ؟پس چگونه است که مدیران در عملکرد خود چنین رویکردی را جدی تلقی نمی کنند ؟
- آرامش خاطروآسایش خیال ،شرط لازم انجام مؤفقیت آمیز وظیفه ومسئولیت است بدیهی است تازمانی که معلم دغدغه مسائل رفاهی ومعیشتی دارد ودر تأمین مایحتاج زندگی بامشکل روبروست و به ناچار باید شغل دوم ویاحتی سوم نیز داشته باشد انتظار کا رآمدی واثربخشی از او بیشتر به آرزو شبیه است تا واقعیت.بنابراین مسئولین نظام باید ، برای رفع موانع وحل  این مشکل و رفع تبعیض و بی عدالتی از جامعه  فرهنگیان  تدبیری بیندیشند .
-  دانش آموزان بیش ازآن که ازگفتار معلم درس بگیرنداز رفتار اویادمی گیرند آموزش شیوه گفتار ، وضع ظاهری ، نظم در عمل،  وجدان کاری ، انضباط اجتماعی ، صداقت ، درستکاری  در گرو رفتار وکردار معلم است نه گفتار وی .بنابراین آن چه رفتار دانش آموزان را شکل می دهد ودر نزد آن ها اعتبار دارد «فعل»معلم وسایر عوامل مدرسه است نه « قول»آن ها .
- عصر حاضر راعصر «انفجار اطلاعات »نام نهاده اند وباتوجه به امکانات رسانه ای واستفاده از رایانه واینترنت ،به سهولت حجم وسیعی از اطلاعات دراختیار دانش آموزان قرارمیگیرد بنابراین اگر معلمین معلومات کافی  نداشته باشندوبرمحتوای دروسی که تدریس می کنند تسلط لازم وکامل نداشته ومتکی به آموخته های سالیان قبل باشند بعبارت دیگر اگر دانش وآگاهیهای معلم به روز نباشد منزلت و پایگاه اجتماعی اش در نگاه  دانش آموزان وخانواده آنها دچار خدشه خواهد شد .
- باروشهای« دیروز »دانش آموزان «امروز »را برای فردا نمی توان تربیت کرد بهمین جهت استفاده ازروشهای گذشته کارآمدی  خود را از دست داده است  و باید با علم و فناوری  روز همراه و همگام شد روی این اصل آموزش معلمین وآشنا  نمودن آن ها با روشهای جدید تدریس ،شیوه های برخورد بادانش آموزان ،آشنایی با روان شناسی  تربیتی ، یادگیری فناوری اطلاعات از اهمیت بسیار برخوردار است و نمی توان به سادگی از آن گذشت درواقع روز آمدکردن دانش واطلاعات معلمین ، وظیفه مهمی است که نبایدبه فراموشی سپرده شود .
- نمي توان  به تحقق عملي هيچ هدف يا نوآوري درآموزش وپرورش دل بست، مگر آن که تغييرات مناسب با آن ، پيشاپيش درمعلمان  به عنوان  کارگزاران اصلي  تغيير  و تحول  به وقوع  پيوسته  باشد به عبارت  ديگر رمز سلا مت، رشد و بالندگي نظام هاي  تعلیم و تربيت را بايد در سلا مت، رشد و بالندگي معلم جستجو کرد.
- زمان  ساده انديشي و برخورد  ساده لوحانه با امرخطير معلمي به سرآمده است معلمان اعم از شاغل يا تحت تربيت ، بايد ظرفيت تحمل باري سنگين  را که همان  تحقق شايستگي هاي متناسب با روح ومضمون تغييرات است داشته  باشند معلمي کردن  به رغم تصوربرخي معادل تحمل يک بارسنگين حرفه اي است که شاغلا ن و متقاضيان ورود به آن ، بايدازکشش  ذهني و گرايش عاطفي متناسب با حمل اين بار گران برخوردار باشند.
-   سرمايه گذاري مادي ومعنوي درتربيت  معلم و  هم چنين افزايش توان حرفه اي معلمان شاغل بايدمتناسب با چنين نگرشي دستخوش تحول  شده و عزمي جدي از سطوح  ملي تا محلي  به عنوان پشتوانه اي دائمي اين حرکت در طي نسلها استقرار يافته و نهادينه شود.

- تأسيس اتاق علمي و فكر در مدارس با حضور هيأت علمي توانمند مدارس جهت مشاورت مديران مدارس و ساير عوامل آموزشي گزينه  مؤثر و مطلوبي  در تحول بخشي  امر آموزش و پرورش خواهد بود.
- براي تحول درآموزش وپرورش به انگيزه سازي مؤثردر معلمان بايد همت نمود چرا كه رمز هر گونه تحول با حضور جدي و عالمانه معلمان محقق خواهد شد.
- انجام مهندسي معكوس در متون درسي و روش هاي موجود تدريس و شيوه هاي اجرايي كه نيازمند برنامه ريزي و سرمايه گذاري لازم مي باشد در متحول نمودن آموزش و پرورش نقش بايسته اي را ايجاد مي نمايد.
- براي تحول در آموزش و پرورش  علاوه بر تعميق  باور  عمومي در  نهاد آموزش و پرورش باورهاي عمومي بايددر جامعه رشد و نمو داشته باشند تا از فرآيند آموزش و پرورش پشتيباني كافي و مستمر صورت پذيرد.
- آموزش وپرورش زيربناي توسعه است اين امر بايدبه يك باورعمومي تبديل شودوبه تناسب آن مشاركت همه جانبه از آموزش و پرورش روند تحول و توسعه آن صورت پذيرد.

 

 

       منابع:

 - آقایی فیشانی ، تیمور،1377   ، نوآوری وتحول در آموزش وپرورش ، تهران .
 - آقایی فیشانی ، تیمور،1377 ، خلاقیت ونوآوری در انسان ها وسازمان ها ،چاپ اول ، نشرترمه .

- پارسا ، احمد ،1380 ، سازمان های نوآور  در آموزش وپرورش ، تهران .
- پارسا،  احمد ،1386 ،ماهنامه صنعت خودرو ، شماره 3 .

- تافلر ، الوین ،1370 ، جابجایی درقدرت ، ترجمه شهیندخت خوارزمی ، ناشرمترجم .
- دفت ریچارد ال،1374  ، تئوری سازمان وطراحی ساختار ، ترجمه علی پارساییان وسیدمحمد اعرابی ، جلددوم ، تهران : مؤسسه مطالعات وپژوهش های بازرگانی  .
- دیوید فردآر ،1382  ، مدیریت استراتژیک ،ترجمه علی پارساییان وسیدمحمد اعرابی، چاپ پنجم ، دفتر پژوهش های فرهنگی .
- رابینز استیفن،1376 ، مدیریت رفتار سازمانی ، ترجمه علی پارساییان وسیدمحمد اعرابی ، جلدسوم ، مؤسسه مطالعات وپژوهش های فرهنگی

- سام  خانیان ، محمد ربیع ،1384  ، خلاقیت ونوآوری در سازمان های آموزشی ،  نظریه ها ،  تکنیک و سنجش  ، تهران ،انتشارات رسانه تخصصی
- سرمد ، غلامعلی ، 1380 ، روابط انسانی درسازمان های آموزشی ، چاپ دوم .

- صمد آقایی، جلیل ،1380، خلاقیت فردی وگروهی ، تهران : مرکز آموزشی مدیریت دولتی .

- عابدی  ، جمال ، خلاقیت وشیوه های نو در اندازه گیری آن ،  مجموعه پژوهش های روان شناختی، دوره دهم شماره 1و2 .

- کاردان ، علی محمد ، 1382 ، نو سازی ونو آوری در آموزش وپرورش ، روزنامه اعتماد ، اسفند.
- نژاد ایرانی ، فرهاد  ،1381 ، مدیریت خلاقیت ونوآوری در سازمان های آموزشی ، ارومیه ، پیک سبحان .

- روزنامه کیهان ،1386، ضرورت تحول در آموزش وپرورش ، شماره 18987 ، دی ماه  .

 - روزنامه کیهان ،1386 ، ساختار آموزش وپرورش را متحول کنیم ، شماره 18867 ، مرداد .  

- نژاد ایرانی ، فرهاد ،1376   ، تحول آموزش وپرورش  ،تهران  .

    سایتها  :

HTTP://lisna.ir/new view.aspx?Id=news-11956481

ضرورت تحول در  آموزش وپرورش

Http://www.iran press.ir/afarinwsh

تأکید مقام معظم رهبری بر تحول در آموزش وپرورش

Http://www.bfnews.ir

آینده روشن – هویت دینی مبنای تغییرات در آموزش وپرورش باشد

Http://www.aui.ac.ir

طرح تحول  راهبردی علم وفناوری در آموزش وپرورش

Http://www.iran-news paper.com

اصلاحات ساختاری آموزش وپرورش درمانی بر دردهای کهنه

Http://www.ettelaat.com

تحول اساسی در آموزش وپرورش با نو آوری وشکوفایی

Http://www.sand.ir/dfault.aspx?tabib=321

مروری بر  برنامه های وزیر واهداف 10 وزیر آموزش وپرورش

Http://madrece.blogfa.com

پیش نیاز تحول در آموزش وپرورش

Http://a-bakhtiyari.blogfa.com

تحول فرهنگی بستری برای نو آوری وشکوفایی در آموزش وپرورش

Http://rardanesh-q.blogfa.com

جایگاه آموزش وپرورش در ایران

Http://ileya.blogsky.com/1386/10/10

ضرورت تحول در آموزش وپرورش

 

Http://www.kayhan news.ir

ساختار آموزش وپرورش را متحول کنیم

Http://www.persian user.com/content/view/605.21

ضرورت تحول در آموزش وپرورش

Http://linkestan.com

بررسی ویژگیهای آموزش وپرورش کار آمد

www.mardomsahari.com

پارادیم تحول درآموزش وپرورش

Http://www.spac.ir

ضرورت های ایجادتحول در آموزش وپرورش

Http://www.farsnews.com

ضرورت تحول در آموزش وپرورش

Http://www.iran cultures.com

ضرورت ایجادتحول بنیادین در آموزش وپرورش

Http://www.bazyab.ir

ضرورت بازنگری در آموزش وپروروش

Http://www.irna.ir

معلمان محور تحول در آموزش وپرورش هستند

+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم مهر 1388ساعت 17:41  توسط فاطمه حسن پور  | 

نقش زنان در پیروزی انقلاب وتثبیت وتداوم آن

مقدمه
   زنان نيمي از انسانهای اين کره خاکي هستند که نقش بسيار مهمي در جنبش ها و نهضت ها و انقلابها داشته اند. حساسيت نقش زنان برخاسته از عمق تاثيرگذاری زنان در تمامي عرصه های  زندگي است زنان ايراني در انقلاب  اسلامي  به روشني بيان کردند که زن مسلمان ايراني در تمام عرصه های اجتماعي، سياسي و....... حضور دارد و اعتقادات ديني  او مانع از شرکت در فعاليتهای اجتماعي نخواهد  شد و ثابت کرد که در عين حفظ  ديانت و پاکدامني  مي تواند  تاريخ ساز باشد زنان ايراني قبل از اين که انقلاب اسلامي به  پيروزي برسد، داراي نقش هاي متفاوتي بوده اند ولي ما به دو نقش اساسي زنان که در سخنان حضرت امام (ره)  به چشم مي خورد مي پردازيم:

  الف) زنان، رهبران نهضت اسلامي :
 بنيانگذار جمهوری اسلامي  ايران، حضرت  امام خميني (ره)  را مي توان فردی  دانست که در سخنانش  افراط و تفريط وجود ندارد از اين رو اگر ايشان سخني ازحضور زنان در انقلاب بيان داشته اند به دليل حضور و نقش مهم زنان در انقلاب بوده است از جمله اين سخنان گوهربار « مردها به تبع زن ها به خيابان ريختند.». « بانوان  ايراني در قم و بلاد ديگر در اين پيروزی پيشقدم هستند.»  امام نه تنها در سخنانشان از زنان به عنوان رهبران اين انقلاب نام برده اند، بلکه سيره عملي ايشان مؤيد اين گفته ها مي باشد.

 ب) زنان تشجيع کننده مردم در پيشبرد انقلاب اسلامی :    امام  (ره) در اين  باره فرموده اند: « زنان مردان را تشجيع کردند مردم ما مرهون شجاعت زنان شيردل هستند.»
 امام  (ره) با  اظهاراتي  ا زاین قبيل  زنان را قوت  قلب دهندگان  و تشويق کنندگان  مردان در صحنه های  بحراني  انقلاب معرفي مي نمايند  هر زن مسلمان در هر جايگاهي  که قرار داشت، در هر لحظه از لحظات اوج  انقلاب حس کرد که  بايد دين داری خود را اثبات کند اما  هم اکنون که در آستانه سی  و یکمين سالگرد انقلاب هستيم  بايد بدانيم که زنان  ايراني علاوه  بر اثبات ديانت خود بايد آن را حفظ نمايند زيرا دشمنان اسلام که نتوانستند با حمله نظامي ايران اسلامي را تصرف کنند در حال حاضر درصدد هستند که نسل  جديد  انقلاب  بخصوص دختران  را به سوی بي فرهنگي و تجددگرايي بکشانندآن ها تلاش مي کنند با وارد کردن فيلم های مبتذل و مدهايي که با سنت پيامبر (ص)  و هويت يک زن مسلمان  مغاير است، زن ايراني  را  همانند زنان غربي ملعبه دست مردان هوسباز کنند.
اما زنان ايرانی همانند هميشه بايد سعي کنند که با پيروي از سخنان اهل بيت و رهنمودهای رهبر انقلاب، حضرت آيت الله خامنه ای که همواره  ما را نسبت  به توطئه های دشمنان آگاه  مي کنند و با حفظ  قداست و هويت و پاکدامنی  خود سعي در خنثي کردن  اين توطئه ها داشته باشند .

 

 

 

 

 

 

 

زنان همواره با ايثار و گذشت نقش مؤثری درخنثي سازی توطئه دشمنان داشته اند و به عنوان پشتوانه موثر و آرام  بخش برای جامعه هستند زنان در تمام عرصه‌های انقلاب  دوشادوش مردان حركت كردند و با حمايت خود  از مردان در پيروزی  و شكل‌گيری  انقلاب  سهم عمده‌ای داشتند  بر هيچ  كس پوشيده  نيست كه  زنان نقش  بسيار مهمي در پرورش نهضت اسلامي  ايفا نموده  و حقيقتاً در مواردی  نقش سنگين تر و موثرتری را نسبت به مردان در جريان مبارزه داشتند .
اين نقش زنان نه تنها  در پيروزی انقلاب  اسلامي  ايران قابل  انکار نيست  بلکه مي‏توان ادعا کرد که آنان درهمه انقلابهای بزرگ نقش اساسي ايفا کرده‏اند و نقش آنان  دو گونه است، گاهي مستقيم است که معمولاً تعداد  آن ها  نسبت ‏به مرداني که مستقيم عمل نمودند، کمتر  است و گاهي غير مستقيم که زنان  بسياری در اين موارد  در صحنه مبارزه حضور جدی و فعال داشته و خود نه تنها در خط مقدم مبارزه حاضر مي شدند بلكه مشوق اصلي مردان و همسران خويش برای شركت در  اين مبارزبه حساب  مي آمدند  و نقش مؤثر ديگر آنان، تربيت  فرزندان صالح  برای  ادامه راه و آينده  نهضت اسلامي بود  كه از اهميت  ويژه ای  برخوردار است  مهمترين نكته در پيروزی انقلاب اسلامي، تحول شگرفي است كه درنحوه نگرش به جايگاه زنان درجامعه اتفاق افتادكه بي شك درپرتو تعاليم عاليه و نوراني اسلام ناب محمدی(ص) حاصل شد بعد از پيروزي انقلاب اسلامي نگرش  ابزار گونه و حيوانی ساخته و پرداخته غرب، جای خودرا به  نگاه معنوی و الهي به زن  و در نظر گرفتن ارزش های  والای  اين گوهر گران سنگ بخشيد وراه را براي پيشرفت و تعالي حقيقي زنان هموار کرد.

 

نقش شايسته زنان در عزت و پايداری انقلاب بي‌بديل است :
نقش شايسته زنان در 31سال عزت و پايداری انقلاب اسلامي در تمام عرصه‌های  اجتماعي بي‌بديل است و جای تأمل بيشتری دارد و تنها  انقلابي كه سالهای بسياری را با كرامت  و پيروزی گذرانده، انقلاب شكوهمند اسلامي ايران  است دراين مقطع همواره  زنان  از مردان انقلابي‌تربوده‌ اند اسلام  نه تنها ظلمي به زنان روا نداشته است  بلكه حضور مؤثر زنان درتمام عرصه‌های اجتماعی  با حفظ كرامت و عفت و رسيدن به درجات عالي رشد وشكوفايي بيانگر اين مطلب است دشمنان اسلام و ايران امروزه با مطرح كردن مسائل فمنيستي نقش زنان در اسلام را بي ‌ارزش جلوه  مي ‌دهند در حالي كه فعاليت زنان امروز جامعه  ايران  اسلامي به عنوان كار آفرينان ودانش پژوهان نمونه تمام حيله‌های آنها را نقش بر آب مي‌ كنند اگر تاریخ  حضور زنان را درعرصه های  مختلف اجتماعی، فرهنگی، علمی و سیاسی جهان ورق  بزنیم به جرأت می توان گفت حضور کنونی  زن  ایرانی در عرصه های مختلف کشورش نه تنها مؤفقیت شگرف  در برابر تیرگی های  دنیای امروز است، بلکه به نحوی این حضور درخشان برای تمامی کشورها به تدریج به یک الگو تبدیل می شود این تنها مرهون پدیده قرن معاصر یعنی ظهور  و بروز انقلاب اسلامی است. چنان چه به تنهایی می توان رشد علمی بانوان را پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی مورد ارزیابی قرار دهیم بنرخ 50 درصدی مؤفقیت و رشد تصاعدی آنها پی خواهیم  برد

 

 

 

 

 

 

 

 

این در حالی است که نرخ  باسوادی  زنان قبل  از  انقلاب  اسلامی  حدود 35 درصد و پس  از آن به بیش از80 درصد رسیده است علاوه  بر آن هم  اکنون در رشته های  فوق تخصصی در دانشگاه های  علوم پزشکی  کشور حدود 180  نفر ازاعضای هیأت علمی را زنان تشکیل می دهند که این آمار قبل از انقلاب به ده نفر هم نمی رسید.
بدون تردید رهنمودهای روشنگرانه  امام راحل  (ره)  جایگاه  زن  ایرانی را  آنچنان  ارتقا بخشید که امروز زنان ایرانی در ردیف صبور ترین،  متعهدترین و متخصص ترین  زنان دنیا قرار  گرفته اند. زنان  و  نقش اثرگذار آنان در  دیدگاه  امام خمینی(ره)  و مقام معظم رهبری جایگاه خاصی یافته اند و این بخاطر جایگاه  رفیع و  ارزش هایی است که در اسلام  برای زنان اختصاص داده شده  است.

 

زن در آیینه انقلاب :
کسانی که روزهای اول  شکل گیری نهضت جمهوری  اسلامی و سال های  پرشور  انقلاب را  به یاد دارند قطعاً  اذعان می کنند که شکل گیری انقلاب اسلامی بدون حضور و مجاهدت زنان تقریبا ناممکن بودبه طوری که پررنگ شدن نقش و حضور زنان در جنبش های انقلابی سبب شد تا  ناظران با هر تفکری نتوانند منکر نقش زنان و تاثیر حضور آنان در شکل گیری بزرگترین حرکت سیاسی و انقلاب قرن  شوند  توجه گروه های سیاسی به این قشر و  نیز نی از زنان به ایجاد فضایی برابر  برای حضور  در جامعه آنان را بر آن داشت تا  از طرق مختلف از حرکت های انقلابی حمایت کنند . منیره غلامی توکلی یک فرهنگی و روزنامه نگار توضیح می دهد:«در واقع می توان این گونه گفت که در آن دوران گروهی از زنان مذهبی با نگاه ویژه به مسائل سیاسی و اجتماعی نیز وارد میدان شده و موجودیت خود  را  فریاد و البته اثبات کردند این مؤفقیت در دورانی که از  هر چهار زن ایرانی،  یک نفر باسواد بودند، موقعیت بزرگی بحساب می آمداین  مؤفقیت مقدمه ای بود تا زن ایرانی از حضور ویترینی و رشد گلخانه ای در 18 NGO تحت نظر اشرف پهلوی با عنوان  سازمان زنان  ایران،  بسوی بالندگی و حضور مستمر  و موثر گام  بردارد. دراین راستا تفکر تشکیل مدارس دخترانه اسلامی و تشویق خانواده های مذهبی به اعزام  دخترانشان به دانشگاه ها و تأسیس انجمن های اسلامی دانشجویی و ایجاد مراکز مذهبی و وجود مبلغین مذهبی زن منجر به ایجاد یک جریان روشنفکری مذهبی دردانشگاهها شد جریانی که زن را در تمامی شئونات اجتماعی و سیاسی کشور حائز نقش و جایگاه می دانداین نگرش برگرفته از مکتب اسلام است نگرشی که تعریف  زن را تنها در واژه های زیبا و مطیع امر مرد  نمی داند، بلکه زن را موجودی ناطق  و انسان ساز می داند  که  از احترام  و ارزش  خاصی برخوردار است80 درصد زنان امروز باسواد هستند و در مراکز علمی و دانشگاهی  بیشترین آمار قبولی از جنس زنان است مشارکت عمومی زنان دراین دوره به حدی رسیده است که بیشترین  آمار ( قریب  60درصد ) شرکت در انتخابات  مختلف کشور  را  نیز زنان تشکیل می دهند اگر دوران انقلاب را به دو بخش قبل و بعد از دفاع مقدس تقسیم کنیم این روند بخصوص روند حضور زنان نخبه سیاسی سرعت بیشتری دارد که این ها  همه و همه به دلیل کسب روحیه  خودباوری  و  اعتماد به نفس در زنان،  افزایش  آگاهی و بلوغ فکری جامعه در پذیرش

 

 

 

استعدادها  و توانمندیهای آنان است که این خود دستاورد  بزرگ زنان بعد از پیروزی جمهوری اسلامی  به مدد هویت بخشی  انقلاب و دیدگاه های رهبر کبیر آن به این قشر عظیم  است  یکی  دیگر  از دستاوردهای انقلاب  اسلامی برای  زنان باز  یافتن مقام انسانی (شان)  و خارج شدن از منظر توجهات جنسی است. انقلاب  اسلامی شیوه  جدید ارزشی  و نماد ارزشمندی از حیات زنان در جامعه را ارائه می کند الگویی که هویت اسلامی متناسب باجایگاه زن را به نمایش گذاشت زنی که نه تنها مستقل است بلکه دارای مسئولیت درساختمان حکومت اسلامی نیز هست.»

ضرورت فعالیت زن ایرانی با حفظ شئونات :
در دیدگاه  سنتی  زن محکوم  به خانه نشینی بود امروزه  دیدگاه  به اصطلاح مدرن دیگری  مبنی برعقاید فمینیستی مطرح شده که ظاهر پررنگ ولعابی دارد اما از درون  پوسیده است معتقدان این نظریه می خواهند زن را  از همسر و فرزندانش جدا کرده و صرفاً در فعالیت های برابر با مردان غرق کنند.
دیدگاه  دوم که  از نظر  امام راحل(ره) مطرح شد این است که زن و مرد در محیط خانواده آن چنان مشارکتی داشته باشند که بتوانند حضور موفق خود را درعرصه های مختلف پشتیبانی کنند. این گونه  است که  پشت  هر مرد موفقی یک زن موفق وجود دارد وقار و متانت زن ایرانی مثال زدنی  است ایجاد فرصت های برابر  مطالعاتی و تحقیقاتی برای زنان در عرصه  پژوهش، حضور  فعال زنان در هیئتها ی دانشگاه ها، اشتغال در امنیت کامل اخلاقی با حفظ  وقار  و متانت اسلامی  و ده ها  مورد  دیگر  همه گواه این است که با پیروزی انقلاب اسلامی فرصتهای  بالقوه زن ایرانی  زمینه ظهور  پیدا کرد زنان انقلابی  ما با داشتن الگویی چون بانوی نمونه اسلام فاطمه زهرا (س ) و حضرت زینب (س)  توانستند  در عرصه های مختلف انقلاب حماسه سازی کنند اگر درشرایط فعلی نیز این اسوه ها پر رنگ تر شوند، می توانیم با مؤفقیت نقش زن مسلمان ایرانی را درعرصه های مختلف تبیین کنیم.

زن عنصر مهم فرهنگ ساز  :
 تا قبل  از پیروزی انقلاب  اسلامی  دو نگاه  تیره ابزار واقع شدن زن و یا نادیده گرفتن فعالیت اجتماعی زنان سر لوحه برنامه ها قرار داشت به برکت نگاه امام (ره) زن با ایفای نقش مادری بمعنای واقعی توانست به مقام  انسان سازی برسد همه مردان بزرگ تاریخ و شهدای دفاع مقدس با پشتیبانی عاطفی زنان و مادرانشان توانستند حماسه ساز  شوند همین ویژگی سلحشوری زن ایرانی و صبر بی پایانش  باعث شده که زنان غزه ای از مادران و همسران شهدای ایران الگوی مقاومت و پایداری  بگیرند بزرگ مردی  که فریاد زد: « هیهات من الذله »  این کفر ستیزی و آزادی خواهی را  از مادر بزرگوارش آموخته بود در سطح جامعه خیلی بزه ها رخ می دهد که  برنامه ریزان نمی دانند چطور حل و فصل کنند؟ بنظر می رسد اگر درباره  زنان یک جامعه  سرمایه گذاری شود خود به  خود با تربیت نسل سالم خیلی از مشکلات مرتفع خواهدشد وقتی نقش اصلی زن در برنامه ریزیها کمرنگ شودمشکلات گسترش پیدا می کنند ما

 

 

 

 می خواهیم زن به موازات ایفای نقش مادری به رسالت اجتماعی خود نیز بپردازدهمه این ها به این برمی گردد که مسئولان زن را یک عنصر فرهنگ ساز تلقی کنند.
سلحشوری ،ویژگی زن انقلابی و ایرانی  :
مریم کاظم زاده نویسنده و یکی از زنان فعال درعرصه دفاع مقدس باورق زدن خاطرات جنگ تأکید می کند: «در عرصه دفاع مقدس نقش زنان نه تنها کمترا زمردان نبود بلکه امنیت امروز را مدیون عشق و ایثارگری مادران وهمسرانی میدانیم که عزیزترین افرادخودرا درراه خدا و انقلاب تقدیم کردند اگرحمایت اینها نبودمردان باچه دلگرمی روانه خط مقدم می شدندو آنچنان حماسه هایی می آفریدند در تعجبم که هیچ کس به طور جدی نقش تخصصی زن را در عرصه دفاع مقدس آن طور که شایسته  است  تبیین نکرده  و همگان از یک منظر کلیشه ای به موضوع نگاه  می کنند. در زمان جنگ  خواهران پرستاری  بودند که 48 ساعت یا بیشتر پلک بر هم نمی گذاشتند و دائماً علائم حیاتی مجروحان را کنترل می کردند. آن زمان ها دستگاهی نبود که برای کنترل علائم حیاتی  به بیمار وصل کنندبراستی کدام فیلمساز بوده که همین واقعیت کوچک ودرعین حال بزرگ رابه تصویر کشیده باشدخود امام (ره) بارها متذکر شدند بسیاری ازبیانیه ها را بلحاظ پیشرو بودن خانمها درمبارزات انقلاب صادرمی کردندبا یک  چنین  زمینه ای بی انصافی ست که  برخی برنامه ریزان  نقش  فعال زن  مسلمان را در عرصه های مختلف نادیده گرفته و موانع شغلی این قشر را مرتفع نکنند .
تأکيد اسلام بر اهميت بي نظير نقش زن در خانواده، به هيچ وجه به معناي مخالفت با حضور زنان در عرصه های مختلف نيست بلکه به معناي اصالت و اولويت «نقش مادري و همسري» در مقابل ديگر فعاليت ها و نقشها است چرا که «بقا و رشد و تعالي» بشروحفظ آرامش وسلامت جامعه در گروتحقق اين نقش است.رهبر انقلاب اسلامي وجود مجموعه عظيم بانوان نخبه  را در کشور، نشان دهنده حقانيت و مؤفقيت نگاه اسلام وجمهوري اسلامي به «مسأله زن» دانستند و خاطرنشان کردنددرهيچ دوره ای مانند امروز زنان محقق، دانشمند، متفکر، اديب، هنرمند و فعال در عرصه های مختلف سياسي - اجتماعي در کشور وجود نداشته است و اين واقعيت نشان مي دهد که نگاه اسلامي به امر حجاب، برخلاف بي بند و باري نه تنها مانع رشد و تعالي زنان نيست بلکه رعايت حدود اسلامي و شرعي مي تواند زمينه ساز و شتاب دهنده شکوفايی استعدادهای زنان باشد. حضرت آيت الله خامنه ای با انتقاد از نگاه غلط غربي که تلاش مي کند زنان را از ويژگي های فطري خود دور سازد و آنان را به کپي دوم مردان تبديل کندافزودند: اين نگاه، در واقع کسر شأن زنان است چرا که  « زن کامل بودن » در مواردي از « مرد کامل بودن » هم  بالاتر و پرارزش تر است از ديد اسلام « زن بودن» ، اصالتاً نوعي ارزش است و زنان و مردان درآفرينش حکيمانه الهي هرکدام جايگاه وطبيعت و نقش خاصي دارندزن بخش زيبا لطيف و مستور آفرينش است و بزرگترين گناهي که غربي ها بايد پاسخگوی آن  باشند اين است که زن را در حد وسيله ا ی براي تبليغات کالا، پول درآوردن بيشتر وارضای بي نظم و قانون مسائل جنسي تنزل داده اند واز اين طريق جوامع بشری را به دردهای غيرقابل علاجي مبتلا

 

 

 

 

کرده اندالبته برخي مسائلي که درفقه درباب احکام زنان وجود داردسخن آخرنيست بلکه ممکن است باتحقيق يک فقيه ماهر و مسلط برمباني و متد فقاهت نکات جديدي استنباط شود اما تلاش برخي مرعوب شدگان در مقابل غرب براي کم وزيادکردن احکام اسلامي و انطباق دادن آنها با بعضي معاهدات جهاني، کاملاً غلط است.
بي‌شك از جمله مهمترين دستاورد‌‌های انقلاب شكوهمند اسلامي، اعطای جايگاه صحيح و مقبول به زنان، مناسب با فرهنگ ومذهب مورد قبول ملت بوده است علي رغم تبليغات منفي‌ای كه از دير باز درباره وجهه اسلامي‌ نظام مقدس جمهوری  اسلامي  ‌در ارتباط با زنان شده است، ما شاهد رشد  و پيشرفت  زنان از نظر حضور اين قشر در جامعه بوده ايم.

بزرگداشت سی ویکیمین سالگرد پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و ورود به دهه چهارم انقلاب مان را  می توان با یک باز نگری از دستاوردها و تلاشهای برای دهه بعد گامهای بلند ی را برداشت روزهایی بیاد ماندنی از رشادتها و ایثارگری ها و حماسه های جاودانه مردان و زنان کشورمان که برای دست یافتن به آرمان « استقلال ، آزادی ، جمهوری اسلامی » از هیچ کوششی دریغ نکردند و تمام سرمایه و هستی خود را به میدان جهاد و مبارزه آوردندو همچنین روزهایی که باروبرو بودن به جنگی تحمیلی و دشمنانی تا بن دندان مسلح ولی با دل هایی امیدوار و مصمم مردمی ایستادندو رشادت ورزیدند که در طول تاریخ کمتر مشابه ای چون  امت قهرمان ایران
 می توان یافت.انقلاب اسلامی ایران، تنها یک جهاد و مبارزه سیاسی برای تغییر یک حکومت یا رژیم طغیانگر و ظالم و مستبد نبود بلکه نهضت بیداری یک ملت در برابر صف  خودکامگی، استعمار و از خودبیگانگی بودحرکت بیداری برای مقابله با استعمار و برکندن
مبانی فرهنگی ، اعتقادی و آئینی یک ملت بود. حماسه ای برای احیاء آئین و فکر و اندیشه دینی ، اعتقادی و باورهای دیرین و پا بر جای یک ملت بزرگ بود. یک حماسه عظیم بود که با همت و غیرت مردمی بپاخاسته ، برای صیانت از ارزش های دین باورانه خود بسیج شدند.

اینچنین حرکتی توانست با دستاویزی به اصول وآرمانها و ارزشهای مکتبی خود، تحولات بسیار گسترده ای را در  سنگر های سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی وهمچنین اقتصادی و  منطقه ای مارا در جهان بدنبال داشته است.باید از بهتر ین تعبیر نهضتهای اسلامی برای این عملکردها و پیامدهای عظیم و امیدبخش بدنبال آن ازکلمه تجدید حیات استفاده کنیم و اینچنین در یک نگاه فرهنگی میتو انیم این را« حیات طیبه یک ملت »بخوانیم.

- آ رمان ها و آئین و اصول فرهنگ اسلامی تکیه گاه و سنگر رهایی بخش برای دستیابی به پیروزی ملت و انقلاب بود.

-  بهره بری ازفرامین و تعالیم اسلام و ائمه هدی .

-  ایجاد و املای عدالت اجتماعی به ویژه  عزت بخشیدن به قشر عظیم زنان و رد زمینه های  تبعیض در قوانین جامعه .

- پرهیز از وابستگی و قطع هرگونه ریشه های فرهنگی،سیاسی ، اجتماعی ، اقتصادی
- گزینه خود باوری به آن چه استعداد و توانایی به حساب آید

 

-  سخت کوشی ، همبستگی وجهاد برای استقلال برای رسیدن به تکامل
-  ضرورت توجه به خطر از خودبیگانگی فرهنگی
- توسعه تعلیم و تربیت عمومی و عالی در همه نقاط کشور و به حد اقل رساندن گزینه بی سوادی. و خود این اهداف و وجود  سرشار گزینه های بالا باعث شکل و حجم بخشی به هدفهای فرهنگی در این راستا است.

 محتوای مقصد و منظور فرهنگی انقلاب:
1- ترویج و اعتلای و اهداف فرهنگی انقلاب اسلامی و بالندگی و صدور آن درسطح جامعه و جهان
2- فرهنگ زدایی : پاکسازی جامعه اسلامی از هر چه متعلق به  فرهنگ بیگانه و منحرفین  بوده و تبدیل کردن آن به یک فرهنگ درست و مستقل

3- برداشت و وصول اخلاق و اوصاف الهی و دینی و نشر ان در  مسیر حرکت انقلاب

 4- تحکیم ارتباطات درکشور ها و تقویت مراودات و وحدت امت اسلامی در وحدت کلمه در کل جهان
الف: ترویج فرهنگ و ادبیات نافذ فارسی و تحکیم آن

ب: ایجاد و شکوفا سازی فرهنگ اسلامی 

ج: تعمیم علم و دانش  ( با لاخص سواد تعلیم و تربیت)
5- حفظ حریم و حرمت انسانی در تمام عرصه ها ی اجتماعی اعم از اقتصادی سیاسی و فرهنگی و قضایی
6- مبسوط ساری و حمایت در زیر کارهای لازم‌ برای‌ شکوفایی‌ استعدادها ونوع آوری و ابداع و اختراع و ابتکارات در جامعه

الف: ایجاد فضا  و شرایط لازم برای مطالعات و تحقیق

ب:ا یجاد روحیه نقدو تحلیل در ایجاد نتیجه گیری در برخورد با عقاید متعارض

7- ترویج و بسط عقاید صحیح در بر خورد با معارضین از هر نوع آن و زمینه های رسیدن به برداشت  صحیح در مقابله با این دست عقایدبه خصوص در بخش تبلیغاتی بیگانگان
8- انتشار و گسترش روحیه ایستادگی برای رسیدن به عدل و قسط در امور جامعه  (عدالت گرایی)
9- بسط و سوق دادن جامعه به سوی سالم سازی جسمی و روحی که خود یک پایه ضروری اجتماعی است

الف: همگانی کردن تربیت بدنی و ورزش

ب: سوق دادن و ارتقاء بخشیدن به هنر و زنده کردن هنراصیل  و سازنده همراه با نگرش اسلامی

10- تلاش و همراه  و کمک  در فراهم  سازی زمینه های رشد جوانان آینده  ساز در به دست آوردن پیش نیاز حرکت و بالندگی و مسئولیت ‌پذیری‌ و حضور مستقیم‌ومشارکت‌هرچه‌بیشترآنان‌ در عرصه‌های‌مختلف
الف:  ایجاد روحیه و شخصیت و تحکیم مقام و مربوط به زنان مسلمان در همه امور  به خصوص جنبه تربیتی نسل آینده

ب: فعال سازی زنان در همه زمینه ها و مشارکت انان در امور مربوطه

 

نتیجه گیری :

به طور قطع می توان گفت انقلاب اسلامی ایران که به رهبری امام خمینی (ره ) به پیروزی رسید دارای برکات ودستاوردهای مهمی است از جمله  آن دستاوردها که این انقلاب را از دیگر انقلاب ها متمایز می کند دفاع از جایگاه وحقوق زن در نظام اسلامی است که در این راستا کشورهای غربی با سر دادن شعارهایی همچون زن گرایی (فمنیسم ) ،تساوی حقوق میان زن ومرد ،آزادی های بی حد وحصر زنان و....سعی داشته اند که زنان ودختران کشور ما رابه ابتذال اخلاقی همان گونه که امروزه در کشورهای اروپایی وآمریکایی مشهود است ،بکشانند امید است با دقت وهمت مسئولان ونیزبا اجرا کردن فرمایشهای امام (ره ) ومقام معظم رهبری،بیش از پیش به این مسأله توجه شودتا شاهدحل مشکلات جامعه زنان در همه زمینه ها باشیم مهمترین تحولات زنان پس از پیروزی انقلاب اسلامی عبارتند از :
الف ) تحول روحی وفکری
یکی از تحولاتی که در پرتو انقلاب اسلامی به وجود آمد «تحول روحی وفکری » زنان بود که پیش از انقلاب اسلامی آنان نه تنها به عنوان کالا وابزاری برای شهوت رانی و.......مورد سوء استفاده قرار می گرفتند بلکه از جهت فکری نیز در اسارت بیگانگان ذر آمده بودند از این رو پس از پیروزی انقلاب اسلامی ماهمواره شاهد بروز استعدادهای ناب ونخبه از طبقه زنان می باشیم این همان چیزی است که امام به آموخته بود که ما باید به خود بیاییم وبه خودباوری برسیم بی شک در سایه انقلاب اسلامی  در زنان ما تحولی ایجاد شده است.
ب ) تحول الهی
همان طور که از آیات قران  وروایات به دست می آید اگر انسان به مرحله ای از رشد وکمال دست پیدا کند که خداوند متعال همه چیز را درمقابلش خوار وذلیل میگرداند بگونه ای که هیچ ترس وبیمی از ظواهر مادی طاغوت وطاغوتیان نخواهد داشت اگر بخواهیم برای این مطلب مصداق روشنی بیابیم باید به زنان فداکار وشجاعی اشاره کردکه در راهپیماییها  تظاهرات برضد نظام طاغوتی  مقابل توپ وتانک قرار می گرفتند در این باره  امام (ره )  می فرمایند «این یک تحولی بود که بشر نمی توانست این تحول را درست کند این تحول الهی بود یعنی مقلب القلوب این کار را کرد قلبها را از آن وحشت بیرون آورد از آن وحشتی که از این رژیم ها  همه داشتند از آن وحشت بیرون آورد و به جای آن تصمیم وشجاعت  به  ایشان داد به طوری که زن ها ،بچه ها ومردها همه به مبارزه برخاستند  کی سابقه داشت که زن درمبارزه بیایدمقابل توپ وتانک بیاید این یک تحول روحی بود که خدای  تبارک وتعالی در این ملت تحول ایجاد فرمود ومادامی که ما این تحول را حفظ بکنیم ونهضت را به همان طوری که تا حالا آمده است حفظش بکنیم برای ما پیروزی است .»
ج )تحول اجتماعی در قالب خدمات و.... 
یکی از ایرادات اساسی که دشمنان به ویژه  غربی ها به مبانی وآموزه های اسلامی داشته ودارند آن است که می گویند اسلام زنان را همیشه در پس خانه واتاق پنهان داشته واو را از حقوق  سیاسی واجتماعی  خود محروم کرده است در این باره امام  (ره )  می فرمایند «این تبلیغات که اگر اسلام پیدا شد مثلاًدیگر زنها باید بروند توی خانه بنشینند وقفلی هم درش بزنند که بیرون نیایند این چه حرف غلطی است که به اسلام نسبت می دهند صدر اسلام زن ها هم در لشکرها بودند وهم در میدان جنگ می رفتند » علاوه بر آن هم اکنون که یک ربع قرن  از پیروزی انقلاب اسلامی  سپری شده است  واز آن می گذرد نه تنها این پندار خام وبی اساس اثبات نشده است بلکه درست بر عکس آن نیز اتفاق  افتاده است بگونه ای که زنان دردوران جنگ وپس از آن ،دوشادوش مردان مشغول خدمت رسانی وپاسخ گویی به نیازهای مردم بودند .در پایان نیز می توان به برخی از برکات وتأثیرات حضور زنان که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایجاد شده به صورت فهرست وار در موارد ذیل اشاره کرد .
1 – افزایش خودباوری وکرامت زن در زمینه های مختلف
2 – احیا وبازسازی حقوق زنان به صورت روش مند ونظام مند
3 – نداشتن نگاه تک بعدی (جنسی و ابزاری )به زنان .

4 – نقش آفرینی زنان در عرصه های مختلف که در برخی موارد از مردان نیز جلوترند .
5 – عوض شدن دیدگاه جامعه نسبت به حضور زنان به ویژه در سطح کلان مدیریتی  .
6 – برچیده شدن اجتماعات فاسدکه در آن به هرزگی وفساد اخلاقی مشغول بوده اند مانند کاباره ها  ورقاص خانه ها و................

زنان نباید به مسائل وهنجارهای اجتماعی جامعه بی تفاوت باشند  زیرا بی تفاوت نبودن آنها باعث می شود که این انقلاب همچنان ماندگار بماندخانواده ها نباید با فراموشی نسل جوان ،ارکان خانواده های خود را متزلزل نمایند البته زنان  همواره با ایثار وگذشت نقش مؤثری درخنثی سازی توطئه  ئشمنان داشته اند وبعنوان پشتوانه مؤثر وآرام بخش برای جامعه هستندزنان در تمام عرصه های انقلاب  دوشادوش مردان حرکت کردند و با حمایت خود  از مردان در پیروزی و شکل  گیری انقلاب  سهم عمده ه ای داشتند بر  هیچ کس پوشیده نیست که زنان نقش  بسیار مهمی در پرورش نهضت اسلامی  ایفا نموده و حقیقتاً در مواردی  نقش سنگین تر ومؤثر تر ی را نسبت به مردان در جریان مبارزه داشتند نقش زنان نه تنها در پیروزی انقلاب اسلامی ایران قابل انکار نیست بلکه می توان ادعا کرد که آنان در همه انقلابهای بزرگ نقشاساسی ایفا کرده اند .

 

 

 

 

منابع :

- انتظاری ،  1361 ، موقعیت زن در قرآن ، پایان نامه فوق لیسانس ، تهران دانشگاه علوم اجتماعی دانشگاه تهران .
- بدرالملوک ، بامداد ،1347 ، زن ایرانی از مشروطیت تا انقلاب سفید ،تهران : ابن سینا

-  بسطامی ، نوشین ، 1361 ،نقش زن درانقلاب مشروطیت ایران ،پایان نامه فوق لیسانس ،تهران :دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
- شفایی ، حسین ،1372، فرازهایی از جایگاه زن در قرآن ، سراج :سال اول ،شماره 1
- مصطفوی ، زهرا ،1369 ، نگاهی به حقوق زن در اسلام و دیگر مکاتب ، ندا، سال اول ، شماره
- منصور ، اتحادیه بیداری زنان : تاریخچه مشارکت زنان در نهضت مشروطیت ،مجموعه مقالات اولین سمینار مشارکت اجتماعی زنان

- مطهری ،مرتضی ،1357 ، نظام حقوق زن در اسلام ، قم : صدرا .

- ناهید ،عبدالحسین ،1360 ، زنان ایران در جنبش مشروطه ، احیا

- وصیت نامه امام خمینی( ره )، 1371  ، تهران : مرکز نشر آثار امام خمینی   

- روزنامه آفتاب ، زنان از دیدگاه امام خمینی ،1361 .

 

سایتها :

 

http://www.hawzah.net              نقش زنان در انقلاب                                                                          

 

http://www. Goharnab.blogfa.com

             

نقش زن در ایجاد جامعه صالح   

http://www.farsnews.net  

نقش زنان در انقلاب  

 

 

  www.magiran.com نقش زنان در انقلاب اسلامی                                                                                              

http://www.bfnews.ir نقش زنان در پیروزی انقلاب انکار ناپذیراست                                                                        

http://farsnews.com                                                                                نقش زنان در اعتلای تمدن اسلامی

 

http://www.farsnew.net

نقش شایسته زنان در عزت وپایداری بی بدیل است

 

http://www.magiran.com

هویت بخشی انقلاب اسلامی به نقش زن در جامعه                                                   

http://www.sedayzanan.irانتظارات  زنان ازانقلاب اسلامی                                                                          

 

 

http://www.gamegamonlin.ir ا نقلاب وحضور اجتماعی زنان                                                                          

 

http:www.sarmayeh.net  آینده ایران  و زنان                                                                                                               

http://noorportal.net

 نظام اسلامی ودستاوردهای زنان

 

http://www.irna.ir

 تبیین جایگاه زنان درتعالی جامعه

 

http://www.quds daily.com

 بازخوانی مسأله زنان وانقلاب اسلامی

 

http://www.hawzah-net                                                                                                                     پرتوهای درخشان        

 

http://www.qom.com                                                                                                                        دامان پرگهر مادران انقلاب

+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم مهر 1388ساعت 17:37  توسط فاطمه حسن پور  | 

دعای حضرت زهرا (س) :

پروردگارا مرا به آنچه روزی فرموده‌ای قانع کن که از آن چه از نعمت‌هایت دارم راضی باشم و مرا با الطاف و محبت‌هایت پوشش بده و برای همیشه به من عافیت، دوری از امراض روحی و جسمی عنایت فرما.

پروردگارا مرا ببخش و به من رحم فرما آنگاه که مرا از دنیا می‌بری.

پروردگارا در جستجوی آنچه برایم در نظر نگرفته‌ای سرگردان و عاجزم مفرما و آنچه را برایم خواسته‌ای به آسانی و سهولت در اختیارم قرار ده.

خدایا پاداش نیکو به پدر و مادرم مرحمت فرما و به هر کس که حقی بر گردن من دارد با او چنین کن.

پروردگارا مرا برای آنچه آفریده‌ای برای همان قرارم ده و به آنچه که خود متکفل انجام آن برایم شده‌ای، مشغولم مفرما.

خدایا مرا عذاب مفرما در حالی که من از تو طلب بخشش دارم و محرومم مفرما در حالی که از تو تقاضا و خواهش می‌کنم.

الهی مرا نزد خودم ذلیل و بی‌مقدار قرار ده ولی مقام خودت را نزد من عظیم فرما و اطاعت خویش و انجام آن چه رضای تو در آن است و پرهیز از آنچه تو را به خشم می‌آورد را در همه امور به من الهام فرما.

ای مهربانترین مهربانان

 

+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم خرداد 1388ساعت 18:9  توسط فاطمه حسن پور  | 

نقش مشاور درامورتحصیلی وتربیتی دانش آموزان :

مقدمه:
انسان تنها موجودی است که با همنوعان خودبدنبال نظر می پردازد وبرای شناخت وحل مشکلات خود با آنان  مشورت و از راهنمایی آنان استفاده  می کند راهنمایی و مشورت درطول زندگی آدمیان  مطرح  بوده و آنان  با کسانی که  مورد  قبول  و اعتمادشان  بوده مشورت میکرده اندباتوسعه علوم انسانی ورشدعلوم رفتاری به راهنمایی ومشاوره به عنوان شاخه ای مستقل از علوم رفتاری توجه  شد امروز راهنمایی  ومشاوره به صورت حرفه ای یاورانه  برای  کمک  به  افرادی است که  در رشد ،  سازگاری  ، تصمیم گیری ، روابط خانوادگی،مهارتهای اجتماعی وشیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تا راه حل مناسبی برای مشکلات  بیابند  در بین ممالک صنعتی،  امریکای شمالی نخستین کشوری است که در آن مراکز  ویژه  راهنمایی و مشاوره تأسیس  شده و از میان افرادی که نخستین بار به ایجادمرکز راهنمایی درآن سرزمین اقدام کرده اند باید از فرانک پاستور نام بردکه درسال1908 اولین مرکزراهنمایی راکه درحقیقت مرکزراهنمایی حرفه ای بود درشهر بوستن تأسیس گردید .سال 1332 را می توان مبدأ شروع راهنمایی به معنی خاص آن در کشور خود بدانیم درسال 1334 دراداره مطالعات وبرنامه ها دایره ای بنام دایره تحقیقات روانشناسی بوجود آورد که به تهیه برخی تستهای هوش وسنجشهای روانی مبادرت کردوسرانجام کنگره های منعقده درتابستانهای 37 13و38 13راهنمایی درمدارس راامری ضروری تشخیص دادومرکزراهنمایی در اداره کل تعلیمات متوسطه بوجود آمد. درسال 1347 اداره کل آموزش راهنمایی تحصیلی دروزارت آموزش و پرورش تأسیس گردید ودرسال  59 طی  بخشنامه ای برنامه راهنمایی و مراکز مشاوره وراهنمایی تعطیل گردید. از ابتدای سال 67 ضروریت وجود مشاورین درمدارس احساس شد ومجدداً این رشته شروع به جذب دانشجو نمود.
 ضرورت فعالیتهای راهنمایی ومشاوره درمدارس:
یکی از  نهادهای اجتماعی  نهاد آموزش و پرورش است که مسئولیت  مهمی در تربیت کودکان ، نوجوانان و جوانان بر عهده دارد .نگاه گسترده به نقش آموزش و پرورش به عنوان عاملی مؤثر در فعلیت بخشیدن به امکانات بالقوه وذاتی افراد انتقال اندوخته تجارب گذشتگان ارائه ارزشهای مطلوب،افزایش معلومات وایجاد مهارت های لازم  درافراد برای زندگی  و بالاخره تسهیل مسیر حرکت  وجودی آدمی  به  سوی کمال ، اهمیت این  نهاد اجتماعی را بیش ازبیش نشان می دهد. گسترش کمی آموزش  و پرورش نشانگر گرایش واستقبال همگان به اثر بخشی این  نهاد وگسترش کیفی آن ناشی از توسعه معارف ،علوم ورشد بی وقفه تکنولوژی است که این دو بر پیچیدگی وظرافت جریان آموزش وپرورش افزوده  است بنا بر این برای  تحقق اهداف  تعلیم و تربیت و رشد شخصیت کودکان و نو جوانان باید ازخدمات راهنمایی ومشاوره بخوبی استفاده کرد. نقش راهنمایی در آموزش وپرورش افراد به حدی است که عده ای ازصاحبنظران آن را به نوعی تعلیم وتربیت گفته اند وبعضی راهنمایی راتسهیل کننده جریان تعلیم وتربیت میدانند. اگر تربیت را به معنی نشو ونمادادن،زیاد کردن ،برکشیدن وبه حداعتدال سوق دادن آدمی بدانیم واگر تعلیم رارشددادن آدمی درتسهیل کنندهء جریان رشد وکمال آدمی خواهیم یافت. مهمترین عواملی که درضرورت فکرراهنمایی ومشاوره وتوسعه آن درنظامهای آموزش وپرورش موءثر بوده اند عبارتند از:
 1- توجه به اصالت کودک وآموزش وپرورش وی
2- وجود تفاوتهای فردی دردانش آموزان وضرورت شناخت وتوجه به این تفاوتها درامرآموزش وپرورش
 3- وجود استعدادهای عمومی واختصاصی دردانش آموزان وضرورت شناخت وپرورش تدریجی وسنجش آنها
 4- رشد جمعیت وافزایش گرایشهاوعلاقه مندی به تحصیل درسطوح مختلف وگسترش علوم وتکنولوزی
_ 5 تراکم وتنوع واحدهای درسی دررشته های تحصیلی وضرورت انتخاب مناسب
6- توسعه مشاغل وحرفه وضرورت انتخاب شغل مناسب
 7- تغییرنگرشها وارزشهانسبت به انتخاب رشته های تحصیلی وانتخاب شغل
 8-گسترش نیازهای جامعه به نیروی انسانی درسطوح مختلف مهارت.
 9_ وجود مسائل ومشکلات جسمانی،عاطفی،اجتماعی،رفتاری،تحصیلی وخانوادگی دردانش آموزان.
 راهنمایی درنظام آموزش وپرورش دونقش راایفا می کند:
 1- کمک به فرد فرد دانش آموزان به منظور سازگاری با محیط،حل مسائل ومشکلات شخصی ،بروز وظهور استعدادها ورشد وتکامل آنان
 2- کمک به دانش آموزان درانتخاب مناسبترین راه ازنظر رشته های تحصیلی وانتخاب مناسب شغلی وبرنامه ریزی وآمادگی برای زندگی خدمات راهنمایی:
1- خدمات اطلاعاتی:منظور از این خدمت عرضه اطلاعات نظام یافته ای است تا دانش آموزان بتوانند آگاهی کافی  نسبت به  برنامه های درسی ،رشته های تحصیلی ،مقررات وآئین  نامه های امتحانی، امکانات آموزشی، حرفه ای وشغلی  بدست آورند.تا از روی بصیرت راهنمای مناسب راانتخاب کنند.عرضه اطلاعات لازم درزمینه روشهای صحیح مطالعه ویادگیری  دروس د رمدرسه ،اهمیت وارزش علم آموزی،اهداف  وانگیزه های تحصیلی،آداب وروشهای برخورد انسانی د رمحیط  مدرسه،نوع مسایل  مشترک دانش آموزان  و چگونگی  بر خورد ،مسایل  وشیوه های  تقویت اراده  و راههای  خودسازی درمدارس بسیاربجا وضروری خواهد بود. 2- خدمات مشاوره ای: هدف از این خدمت درمدارس برقراری ارتباطی اساسی بین دانش آموزان ومشاوران است . خذمات مشاوره ای خودشناسی دانش آموزان راتسهیل می کند ودانش آموزان رایاری میدهد تاازطریق ترکیب وتطبیق اطلاعات مربوط به خود ومحیط ،مشکلات خودرا باز یابندوحل کنندوبه تصمیم گیری مناسب  بپردازند این  امر مستلزم وجود مشاورانی است که برای این  مهم تربیت وآماده شده اند  تا دانش آموزان را درحل مشکلات  واتخاذ تصمیم های  معقول ومناسب یاری دهند. مشاوران رکن اصلی وپایه  اساسی برنامه راهنمایی هستند.فرادی که براساس دانشهای نظری وتجارب علمی صلاحیتهای همه جانبه رابرای کمک به دانش آموزان ورفع مشکلات متعددومتنوع آنان باید داشته باشند مشاوران مدارس باید علاقه مند به  دانش آموزان و آگاه  به  مراحل  رشد    وتربیت  آنان  واقف به  اصول ومبانی روانشناسی، تعلیم  وتربیت وجامعه شناسی و قادربه  بهره مندی ازاصول و فنون راهنمایی ومشاوره ودارای تجربه کاری باشند مجموعه تلاش وکوششهاییکه به  شناخت استعدادها ورغبتهای دانش آموزان منجر میشود یاآنانرا درانتخاب رشته های تحصیلی ویا شغلی ورفع مشکلات شخصی وسازشی یاری می دهد جزووظایف مشاوران به حساب می آید. برنامه راهنمایی ومشاوره درمدارس متوسطه در سه بعد تحصیلی،شغلی وتربیتی انجام می گیرد. نقش مشاوردرمدارس: مشاوران باتسهیل جریان رشد همه جانبهء فرد،آموزش مهارتهای زندگی فردی ،اجتماعی ،کاهش وحذف موانع رشد،خودشناسی ومحیط شناسی وارائه سایر خدمات یاورانه ،روانشناختی درمدارس نقش بسیارحساسی دارند.عمده ترین اهدافی که می توان ازطریق خدمات راهنمایی ومشاوره به آنها دست یافت عبارتند از:
الف: رشد وتوسعه قوای فکری ومعنوی وعقلی دانش آموزان:
1- ایجاد پیشرفت درکسب مهارتهای مطالعه
   2- راهنمایی دانش آموز برای انتخاب رشته های تحصیلی
3- طرح ریزی برای انتخاب دروس،برای ادامه تحصیلات
 4- ترغیب دانش آموز برای بهره برداری خویش بینانه وخلاقانه از نیروی خویش
 ب: رشد وتوسعه مهارتهای شغلی وحرفه ای دانش آموز:
 1- یاری کردن دانش آموزان تا ازتوانائیهاوعلائق حرفه ای خویش آگاه شوند.
 2- یاری کردن دانش آموزان تا ازموقعیتها وفرصتهای استخدامی وشغلی جامعه مطلع شوند.
3- یاری کردن دانش آموزان تا بر اساس شناسایی خویش وفرصتهای حرفه ای به توسعه وپیشرفت در حرفه وشغل خود بپردازدوطرحها وتصمیمات خود را مؤثر سازد.
 ج: رشد وتوسعه شخصیت دانش آموز:
 1- یاری کردن دانش آموز تابرای خود به عنوان عضوی از جامعه احترام قائل شود.
 2- یاری کردن دانش آموز تادرایجاد روابط ومناسبات متقابل داری شایستگی شود.
 3- همکاری با معلمان درتدارک محیط سالم ومساعد درکلاس تا به رشد روانی دانش آموزان کمک شود.
4- ارتباط با والدین به منظور ایجاد شناخت رفتارهای طبیعی ونیازمندیهای روانی جوانان. نقش مشاور درامور تحصیلی:
 دانش آموزان درجریان تحصیل با مشکلات زیادی مواجه می شوند که مشاور می تواند دررفع این مشکلات کمکهای مؤثری به دانش آموزان ارائه دهد که پاره ای ازاین مشکلات را می توان به شرح زیر شمرد.
1- ضعف پایهء تحصیلی:در مورد چنین دانش آموزانی مشاور باید برای فراگیری دروس پایه از نقطه ای که ضعف دارد برنامه ریزی کند ویا کمک خانواده ضعف پایه اورا جبران کند. فشار آوردن ووادار کردن دانش آموز به زحمات شبانه روزی درسطح بالای تحصیلی بدون توجه به پایه بی فایده است .آماده کردن دانش آموز واولیای وی برای چنین برنامه ای نیاز به جلسات مشاوره ای دارد که متولی آن مشاور مدرسه است.
 2- کمبود یانبود انگیزه تحصیلی:دانش آموزانی وجود دارند که ازنظر هوشی درحد طبیعی وظرفیت لازم برای یادگیری را دارند،اما انگیزه ای برای درس خواندن ندارند. درمورد اینگونه دانش آموزان که تعدادشان نیز کم نیست مشاورباید علت تنبلی راحستجو وبرای درس خواندن آنها ایجاد انگیزه کند.تشویق کردن به انحای مختلف،ایجادزمینه های موفقیت برای دانش آموز،اورا به هنگام تائید کردن ودرمجموع به کار بردن انگیزه های طبیعی می تواند کارسازباشد. مشاوران با همکاری سایر عوامل آموزشی وپرورشی می توانند درسه سطح پیشگیری اولیه ثانویه وثالث اقدام به فعالیت نمایند. مدرسه مکان مناسبی برای اجرای برنامه های پیشگیری ازمشکلات روانی عاطفی است وبخش مهمی ازرسالت مدرسه به آموزش سازگاری عاطفی فرد درزندگی اختصاص دارد.لذا مدرسه بهترین فضا وفرصت برای آموزش ترویج شیوه های سازگاری صحیح درزندگی فردی واجتماعی است .مشاوران دربعد پیگیری اولیه با آموزش مهارتهای زندگی وبا ارائه خدمات راهنمایی مشاوره واطلاع رسانی در زمینه های تربیتی،تحصیلی وشغلی وتسهیل روند ارضای نیازهای اساسی دانش آموزان،ازجمله شکوفایی استعدادهاوتوانمندیها،احساس خود ارزشمندی واعتماد به نفس، خود شناسی وارتقای سلامت روانی آنان نقش مؤثری را ایفا می کند .اینگونه خدمات ازطریق تدریس درس مهارتهای زندگی درقالب ساعت پرورشی،اجرای آزمونها وانجام فرایند هدایت تحصیلی واطلاع رسانی شغلی وآموزش فرایند برنامه ریزی تحصیلی وطرح ریزی شغلی درفرصتهای مناسب اجرا می شود. نقش مشاوران درتأمین بهداشت روانی دانش آموزان: دانش آموزانی از سلامت روانی برخوردارهستند که اولاٌ خودرا فردی ارزشمند وقابل احترام بدانند وبه توانائیهای خود اطمینان داشته باشند.ثانیا بتوانند بدون دغدغه خاطر وناراحتی با واقعیات زندگی مواجه شوند وکل وجودشان را همانگونه که هست بشناسند وبپذیرند،ثالثاٌ با ارامش خاطر واحساس امنیت وبا شوق وامید زندگی کنند.دانش آموزی که با بحران ومشکل روانی مواجه است توانایی ایستادگی دربرابر فشارهای وارده را ندارد ودرحل مشکلات به طور منطقی وسنجیده عاجز است وتعادل روانی بهم خورده ای دارد .چنین دانش آموزی جهت حل مشکل وبرقراری تعادل به مشاوره نیاز دارد. مشاورین ازعوامل مؤثر تأمین بهداشت روانی دانش آموزان درمدارس می باشند.استفاده ازخدمات راهنمایی مشاوره درآموزش وپرورش درنهایت تأمین بهداشت روانی دانش آموزان منجر می شود.وبهداشت روانی بهترزیستنٌ وسلامت فکر وبهبود روابط اجتماعی ضرورت دارد.هدف اصلی بهداشت روانی تأمین سلامت فکر وروان و سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است . مشاور بی آنکه کسی را به دوش بکشد یا به پیش و پس براند چشم انداز تازه ای را به ماجراهای ذهنی می گشاید چشم انداز و نگاهی که به ادمی مجال زیستن می دهد و فرصت فراهم می کند تا فرد خودش را در ذهنش بازسازی کند و قدرتی را دراختیار فرد می گذارد تا با بهره گیری از آن نوع جدیدی از حضور را در پهنه روابط بین فردی تجربه کند . افزون بر این مشاور وظیفه نظارت بر خویش را نیز بر دوش می کشد . بخشی از مهمترین فعالیتهای اجرایی که مشاوران می توانند در تامین بهداشت روانی دانش اموزان انجام دهند عبارتند از :
 1- شناخت محدودیتهای روانی، فیزیکی دانش اموزان
2- ایجاد ارتباط صحیح و اصولی بین دانش اموزان و اولیای مدرسه
 3- فراهم اوردن فرصت مناسب برای دانش اموزان به منظور خودشناسی و یادگیری روشهای حل مساله و تصمیم گیری
4- مصاحبه های فردی برای شناخت مشکلات دانش آموزان و راهنمایی آنها
 5- برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی با دانش آموزانی که مشکلات تحصیلی و خانوادگی و شخصی دارند .
 6- تشویق دانش آموزان به همکاریهای اجتماعی
7- ایحاد هماهنگی بین فعالیتهای خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعیت تحصیلی و رفتارهای دانش آموزان
8- برگزاری جلسات مستمر بحث و گفتگوبا دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشکلات آنان
 9- تشکیل جلسات مشاوره با خانواده و یاری دادن والدین برای رفع مشکلات دانش آموزان به شیوهای درست
10- ارزیابی نیازها و بررسی مشکلات دانش آموزان در زمینه مسائل شخصی ،خانوادگی ،اجتماعی ،تحصیلی،اخلاقی و انضباطی
 11- تنظیم و اجرای برنامهای آموزشی در زمینه های رشد و پیشگیری و درمان مشکلات 12- همکاری با معلمان و کمک به آنان در حل و فصل مشکلات دانش آموزان و شرکت درشوراهای مدرسه
 13- انطباق دانش آموزان با محیط مدرسه ،معلم و دروس و ایجاد انگیزه های مناسب برای درس خواندن و عدم احساس ناتوانی درموارد شکست تحصیلی با نگاه جامع به اهداف و وظایف آموزش و پرورش، تفکیک و مرز بندی دقیق بین راهنمایی و مشاوره تحصیلی با سایر ابعاد راهنمایی و مشاوره ازجمله راهنمایی و مشاوره تربیتی ، شغلی و حرفه ای اصولی و منطقی نیست .مشکلات دانش آموزان زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگرو نظام مند به استعدادها و توانائیهاو علائق، شخصیت ،ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است . مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی ،اجتماعی دانش آموزان , با استفاده از متون و روشهای راهنمایی و مشاوره از طریق، شیوه هایمختلف فردی گروهی و خانوادگی به دانش آموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حلهای مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد (فاطمه جلالی مشاور مرکز مشاوره)                   

       اهمیت مشاوره  در حل معضلات دانش آموزان
انسان تنها موجودی است که با همنوعان خود به تبادل نظر می پردازد و برای شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمایی آنان استفاده می کند. راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان با کسانی که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت می کرده اند. با توسعه علوم انسانی و رشد علوم رفتاری به راهنمایی و مشاوره به عنوان شاخه ای مستقل از علوم رفتاری توجه شد. امروزه راهنمایی و مشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که در رشد، سازگاری، تصمیم گیری، روابط خانوادگی، مهارت های اجتماعی و شیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تا راه حل مناسبی برای مشکلات بیابند.
اهمیت مشاوره و مشورت در دین مقدس اسلام نیز مورد توجه ائمه اطهار و بزرگان دین قرار گرفته است .
بشر امروز در یک دوره پیچیده زندگی می کند، یکی از مشخصات این دوره، تخصصی شدن مسائل و وابستگی افراد به یکدیگر جهت استفاده از تخصص آنها برای تداوم یک زندگی متعادل است. لذت بردن از زندگی شخصی و رشد و تعالی شخصیت، شکوفا نمودن استعدادها و ارضای نیازها، اعم از نیازهای اولیه جسمانی، نیاز به امنیت و آرامش ، نیاز به تعلق نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نیاز به احترام و نیاز به شکوفایی در دنیای امروز فرایند ساده ای نیست، در تمام این مراحل به مشاور و مشاوره نیاز است .
وظیفه نهاد آموزش و پرورش، در آماده کردن دانش آموزانی که نیروی انسانی فردا تلقی می شوند، برای مواجهه و سازگاری با مقتضیات قرن بیست و یکم که از حساسیت ویژه ای برخوردار است بسیار حساس و سنگین است. اضطراب ، افسردگی ، سو» مصرف مواد مخدر، رفتارهای نابهنجار، مشکلات تحصیلی، گرایش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترین مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان است، به طوری که بیش از ۳۲درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی روانی رنج می برند.
مشکلات دانش آموزان، زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگر و نظام مند به استعدادها و توانایی ها و علائق، شخصیت، ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است. مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی - اجتماعی دانش آموزان، با استفاده از متون و روش های راهنمایی و مشاوره از طریق شیوه های مختلف فردی، گروهی و خانوادگی به دانشآموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حل های مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد.
اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند. ازطریق «خدمات راهنمایی و مشاوره» می توان توانایی ها ونیز محدودیت های دانشآموزان را شناخت و از امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.
مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کند و آنان را در حل مشکلات یاری دهد. گرچه آشنایی معلم با فنون راهنمایی تدریس و عملکرد او را موثر و پربار می سازد، ولی معلم به تنهایی نه می تواند و نه فرصت دارد به تمام مسائل و مشکلات روانی و خانوادگی و تحصیلی دانش آموزان رسیدگی کند و برای هر کدام راه حل ارائه دهد. از این رو، مشاور تحصیلی با همکاری معلم وخانواده و مسئولان مدرسه می تواند دانش آموزان را در جهت رفع مشکلات تحصیلی و خانوادگی و روانی و تامین ثبات عاطفی یاری دهد و نهایتا نیل به اهداف آموزش و پرورش را ممکن سازد.
راهنمایی کودکان ونوجوانان و بزرگسالان یک فراگرد بسیار مهم و استثنایی در حل مشکلات و معضلات این طبقات سنی می باشد. ضرورت مشاوره و راهنمایی قبل از هر چیز دیگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصا در نظام جدید آموزش و پرورش مطرح می باشد.

انسان تنها موجودی است که با همنوعان خود به تبادل نظر می پردازد و برای شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمایی آنان استفاده می کند. راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان با کسانی که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت می کرده اند. با توسعه علوم انسانی و رشد علوم رفتاری به راهنمایی و مشاوره به عنوان شاخه ای مستقل از علوم رفتاری توجه شد. امروزه راهنمایی و مشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که در رشد، سازگاری، تصمیم گیری، روابط خانوادگی، مهارت های اجتماعی و شیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تا راه حل مناسبی برای مشکلات بیابند.
اهمیت مشاوره و مشورت در دین مقدس اسلام نیز مورد توجه ائمه اطهار و بزرگان دین قرار گرفته است .
بشر امروز در یک دوره پیچیده زندگی می کند، یکی از مشخصات این دوره، تخصصی شدن مسائل و وابستگی افراد به یکدیگر جهت استفاده از تخصص آنها برای تداوم یک زندگی متعادل است. لذت بردن از زندگی شخصی و رشد و تعالی شخصیت، شکوفا نمودن استعدادها و ارضای نیازها، اعم از نیازهای اولیه جسمانی، نیاز به امنیت و آرامش ، نیاز به تعلق نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نیاز به احترام و نیاز به شکوفایی در دنیای امروز فرایند ساده ای نیست، در تمام این مراحل به مشاور و مشاوره نیاز است .
وظیفه نهاد آموزش و پرورش، در آماده کردن دانش آموزانی که نیروی انسانی فردا تلقی می شوند، برای مواجهه و سازگاری با مقتضیات قرن بیست و یکم که از حساسیت ویژه ای برخوردار است بسیار حساس و سنگین است. اضطراب ، افسردگی ، سو» مصرف مواد مخدر، رفتارهای نابهنجار، مشکلات تحصیلی، گرایش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترین مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان است، به طوری که بیش از ۳۲درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی روانی رنج می برند.
مشکلات دانش آموزان، زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگر و نظام مند به استعدادها و توانایی ها و علائق، شخصیت، ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است. مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی - اجتماعی دانش آموزان، با استفاده از متون و روش های راهنمایی و مشاوره از طریق شیوه های مختلف فردی، گروهی و خانوادگی به دانشآموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حل های مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد.
اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند. ازطریق «خدمات راهنمایی و مشاوره» می توان توانایی ها ونیز محدودیت های دانشآموزان را شناخت و از امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.
مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کند و آنان را در حل مشکلات یاری دهد. گرچه آشنایی معلم با فنون راهنمایی تدریس و عملکرد او را موثر و پربار می سازد، ولی معلم به تنهایی نه می تواند و نه فرصت دارد به تمام مسائل و مشکلات روانی و خانوادگی و تحصیلی دانش آموزان رسیدگی کند و برای هر کدام راه حل ارائه دهد. از این رو، مشاور تحصیلی با همکاری معلم وخانواده و مسئولان مدرسه می تواند دانش آموزان را در جهت رفع مشکلات تحصیلی و خانوادگی و روانی و تامین ثبات عاطفی یاری دهد و نهایتاً نیل به اهداف آموزش و پرورش را ممکن سازدراهنمایی کودکان ونوجوانان و بزرگسالان یک فراگرد بسیار مهم و استثنایی در حل مشکلات و معضلات این طبقات سنی می باشد. ضرورت مشاوره و راهنمایی قبل از هر چیز دیگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصا در نظام جدید آموزش و پرورش مطرح می باشد.
جايگاه مشاوره در پيشرفت و رشد عاطفي و اجتماعی دانش آموزان دوره عمومي :
تحولات بي حد و حصر در بنيان هاي جوامع ،كه بر اثر حركت از دوران گذار به سمت زندگي ماشيني و صنعتي رخ داده، به پديد آمدن شكاف هايي منجر شده كه انسان هاي امروز را ناگزير از همنواسازي خود با شرايط جديد كرده است. در چنين فضايي، بحرانهايي پيش روي افراد پديد مي آيد كه اگر متوقف نشود دنياي روحي ، رواني آنها رامتلاطم مي كند. آسيب هاي اجتماعي و روحي و رواني از جمله طلاق، اعتياد، خودكشي ، مشكلات تحصيلي، اختلافات خانوادگي، نارضايتي شغلي، اضطراب ، افسردگي و.....محصول تحولات زندگي صنعتي اند.سؤال اينجاست كه در كنار توسعه شگفت انگيز علوم و فنون دانش امروز چه چيزي بايد بتواند پاسخگوي بحران هاي روحي ،رواني انسان ها باشد؟ بحران هايي كه متعاقب پيشرفت علوم و تكنولوژي بر انسان ها رخ نموده است . در پاسخ به اين سؤال علم « مشاوره و روانشناسي » قد علم مي كندمشاوره از تمامي فعاليتهاي اخلاقي تشكيل يافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش مي كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهايي بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل اومنجر شوند. ازطريق مشاوره و راهنمايي فرد نه تنها وضع فعلي خود رادرك مي كند،بلكه از آنچه كه به صورت آن در خواهدآمدنيز آگاه مي شود.راجرز معتقد است كه هدف بيشتر مشاغل ياري دهنده كه شامل مشاوره وراهنمايي نيز مي شود،افزايش رشد شخصي ورواني فرد در مسير رشد اجتماعي است.هم چنين ازطريق « خدمات راهنمايي ومشاوره »مي توان تواناييها ونيز محدوديت هاي دانش آموزان راشناخت واز امكانات موجود حداكثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصيلي با شناخت دانش آموزان در زمينه هاي گوناگون مي تواند آنان را به رشته هاي تحصيلي مناسب راهنمايي كندوآنان را در حل مشكلات ياري دهد. اهداف آموزش وپرورش زماني تحقق خواهند يافت كه برنامه ها و محتواي آموزشي با توجه به نيازها وامكانات دانش آموزان تهيه و اجرا گردندانسان تنها موجودي است كه با همنوعان خودبه تبادل نظر مي پردازد وبراي شناخت وحل مشكلات خود با آنان مشورت وازراهنمايي آنان استفاده مي كند .راهنمايي ومشورت درطول زندگي آدميان مطرح بوده وآنان باكساني كه مورد قبول واعتمادشان بوده مشورت مي كرده اند .باتوسعه علوم انساني ورشدعلوم رفتاري به راهنمايي ومشاوره به عنوان شاخه اي مستقل ازعلوم رفتاري توجه شد. امروزه راهنمايي ومشاوره به صورت حرفه اي ياورانه براي كمك به افرادي است كه دررشد،سازگاري ،تصميم گيري،روابط خانوادگي،مهارتهاي اجتماعي وشيوه زندگي مشكلاتي دارند ومشاوره به اين افراد كمك مي كند تاراه حل مناسبي براي مشكلات بیابند
اهميت مشاوره و مشورت در دين مقدس اسلام كراراً مورد توجه ائمه ي اطهار و بزرگان دين قرار گرفته است بشر امروز در يك دوره ي پيچيده زندگي مي كند ، يكي از مشخصات اين دوره ، تخصصي شدن مسائل و وابستگي افراد به يكديگر جهت استفاده از تخصص آنها براي تداوم يك زندگي متعادل است . لذت بردن از زندگي شخصي و رشد و تعالي شخصيت ، شكوفا نمودن استعدادها و ارضاي نيازها ، اعم از نيازهاي اوليه ي جسماني ، نياز به امنيت و آرامش ، نياز به تعلق نياز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نياز به احترام و نياز به شكوفايي در دنياي امروز فرايند ساده اي نيست ، در تمام اين مراحل به مشاور و مشاوره نيازاست ظيفه نهاد آموزش و پرورش ، در آماده كردن دانش آموزاني كه نيروي انساني فردا تلقي مي شوند ، براي مواجهه و سازگاري با مقتضيات قرن بيست و يكم كه از حساسيت ويژه اي برخوردار است بسيار حساس و سنگين است . اضطراب ، افسردگي ، سوء مصرف مواد مخدر ، رفتارهاي نابهنجار ، مشكلات تحصيلي ، گرايش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترين مشكلات رواني اجتماعي دانش آموزان است ، به طوري كه بيش از 32 درصد دانش آموزان از نوعي مشكل اجتماعي رواني رنج مي برند اهداف آموزش وپرورش زماني تحقق خواهند يافت كه برنامه ها و محتواي آموزشي با توجه به نيازها وامكانات دانش آموزان تهيه و اجرا گردند.ازطريق « خدمات راهنمايي ومشاوره »مي توان تواناييها ونيز محدوديت هاي دانش آموزان راشناخت واز امكانات موجود حداكثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصيلي با شناخت دانش آموزان در زمينه هاي گوناگون مي تواند آنان را به رشته هاي تحصيلي مناسب راهنمايي كندوآنان را در حل مشكلات ياري دهد.گرچه آشنايي معلم با فنون راهنمايي تدريس و عملكرد او را مؤثر وپربار مي سازد،ولي معلم به تنهايي نه مي تواند ونه فرصت داردبه تمام مسائل و مشكلات رواني وخانوادگي وتحصيلي دانش آموزان رسيدگي كندوبراي هر كدام راه حل ارائه دهد.ازاين رو،مشاور تحصيلي با همكاري معلم وخانواده و مسئولان مدرسه مي توانددانش آموزان را در جهت رفع مشكلات تحصيلي و خانوادگي و رواني وتأمينثبات عاطفي ياري دهدونهايتاً نيل به اهداف آموزش وپرورش را ممكن سازد.

فايده و اهميت مشاوره و راهنمايي
راهنمايي كودكان ونوجوانان وبزرگسالان يك فراگرد بسيار مهم و استثنايي در حل مشكلات و معضلات اين طبقات سني مي باشد.ضرورت مشاوره و راهنمايي قبل از هر چيز ديگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصاً در نظام جديد آموزش و پرورش مطرح مي باشد.
چگونگي تجديد نظر و تغيير يك برنامه تربيتي مفيدوسازنده و خلاق به عنوان يك اصل مسلم در جهت توسعه و پيشرفت فرهنگ وتمدن آشكارشده است.پيدايش انقلاب صنعتي در اروپا وانقلاب در تكنولوژي و فرستادن اقمار مصنوعي به فضا،نياز مراكز صنعتي به نيروهاي ماهري كه حداكثر كارايي و بازدهي را داشته باشند، همه وهمه تغيير و تحول را در نظام آموزشي كشورها ضروري ساخته است.
اينكه چرا بايد برنامه هاي آموزش و پرورش تغيير وتحول يابند،و همچنين عوامل پيدايش راهنمايي در آموزش و پرورش مربوط به عللي است كه مهمترين آنها افزايش بي رويه ي جمعيت به ويژه جمعيت جوان كشورها و افزايش دانش آموزان و عدم تعادل در توزيع دانش آموزان در رشته ها و شاخه هاي تحصيلي ،ضرورت برقراري تعادل بين بازار كاروتربيت نيروي انساني و افت تحصيلي مي باشند.
آيا با اضافه كردن چند درس يا ادغام نمودن دو يا چند ماده درسي و يا تغيير نام بعضي از مواد درسي مي توان گفت كه تغيير به وجود آمده است؟پاسخ اين سؤال منفي است .بايدخاطر نشان ساخت كه هرگونه اصلاح و تجديد نظر ويا تغييرات اساسي مي بايد از جميع جهات مورد توجه قرار گيردو نيز بايد مشكلات آن را پيش بيني كرده،راههاي رسيدن به اين هدفها را جستجونموده وجهت اساسي آن راروشن ساخت.
با توجه به همين نكات است كه اهميت و ضرورت مشاوره و راهنمايي به عنوان يك اصل مهم در جريان تعليم وتربيت آشكار مي گردد.مدرسه به عنوان يك نهاداجتماعي بايد متناسب با احتياجات فردي و مقتضيات جامعه باشد.چون جوامع پيوسته در اثر عوامل مختلف (نظير جنگ ونزاع،بيماري،عوامل طبيعي ،انقلاب و غيره )تغيير مي يابند،مدرسه هم به عنوان يك نهاداجتماعي بايد متناسب با تغييرات جامعه تحول يابد.مدارس بايد با تحولات فرهنگي،علمي و اجتماعي هماهنگ و همگام باشند وبراي پيشرفت در اين زمينه ها،متغير و متحول گردند.
تاريخچه راهنمايي ومشاوره:
دربين ممالك صنعتي،امريكاي شمالي نخستين كشوري است كه درآن مراكز ويژه راهنمايي ومشاوره تأسيس شده وازميان افرادي كه نخستين بار به ايجاد مركز راهنمايي در آن سرزمين اقدام كرده اند بايد از فرانك پاستور نام برد كه درسال 1908 اولين مركز راهنمايي راكه درحقيقت مركز راهنمايي حرفه اي بود درشهر بوستن تأسيس كرد.سال 1332 را مي توان مبدأ شروع راهنمايي به معني خاص آن در كشور خود بدانيم درسال 1334 دراداره مطالعات وبرنامه ها دايره اي بنام دايره تحقيقات روانشناسي بوجود آمد كه به تهيه برخي تستهاي هوش وسنجشهاي رواني مبادرت كردوسرانجام كنگره هاي منعقده درتابستانهاي 37 و38 راهنمايي درمدارس را امري ضروري تشخيص داده ومركزراهنمايي در اداره كل تعليمات متوسطه به وجود آمد. درسال 1347 اداره كل آموزش راهنمايي تحصيلي دروزارت آموزش وپرورش تأسيس گرديد ودرسال 59 طي بخشنامه اي برنامه راهنمايي ومراكز مشاوره وراهنمايي تعطيل گرديد. از ابتداي سال 67 ضرورت وجود مشاورين درمدارس احساس شد ومجدداً اين رشته شروع به جذب دانشجو نمود.
تعاريف راهنمايي و مشاوره
مطالعه ي نظام هاي آموزشي جهان نشان مي دهد كه از خدمات راهنمايي و مشاوره به عنوان تسهيل كننده ي فرايند تعليم و تربيت در دوره هاي مختلف تحصيلي به شكل مطلوب سود برده اند. براي راهنمايي تعاريف گوناگوني بيان شده است كه ضمن برخوداري از تنوع ،از وجوه مشتركي نيز بهره مند هستند. براي رعايت اختصار و پرهيز از اطاله كلام تنها به يكي از آن تعاريف بسنده مي كنيم:راهنمايي كوششي است انساني ،براي ايجاد حداكثرتوافق ممكن بين خصوصيات فرد مورد راهنمايي و متقضيات فعاليتي ( تحصيلي يا حرفه اي ) كه بدان مشغول خواهد شد ( شكوهي 1367 ) .
مفاهيمي كه در راهنمايي بكار برده شده است بسيار متنوع و از تنوع ديدگاهي ،بخش عظيمي از فرايند تعليم و تربيت را شامل مي شود . گزاره هاي ذيل مؤيد اين موضوع است :
- راهنمايي بخشي از كل جريان تعليم و تربيت بطور اعم و مدرسه بطور اخص است .
- راهنمايي يك سلسله خدمات و كوشش هاي منظم و سازمان يافته است .
- منظور از راهنمايي فرد ،كمك به تصميم گيري آگاهانه وعاقلانه و قرار گرفتن درمسير رشد و پرورش قوه قضاوت است .
چنانچه راهنمايي را دايره عظيمي از فعاليتهاي تربيتي در آموزش و پرورش بدانيم مشاوره به عنوان دايره كوچكتري در قلب آن دايره عظيم جاي دارد. به عبارت ديگر يكي از مهمترين خدمات راهنمايي، خدمت مشاوره است.
تعريف مشاوره
يكي از جديدترين تعاريف مشاوره عبارتي است كه در سال 1965 توسط كرومبولتز بيان شده است . اومي گويد: مشاوره از تمامي فعاليتهاي اخلاقي تشكيل يافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش مي كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهايي بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل اومنجر شوند.
اما جامع ترين تعريف مشاوره توسط بوركس و استفلر بيان شده است . به گونه اي كه تقريبا به همه جنبه هاي كار يك مشاور در فرايند مشاوره اشاره نموده اند.
«مشاوره به رابطه حرفه اي بين يك مشاورآموزش ديده و مراجع دلالت دارد. اين رابطه معمولا ميان دو نفر است . اگر چه بعضي مواقع مشاوره با بيش از دو نفر صورت مي گيرد. اين رابطه براي كمك كردن به مراجعان جهت درك و روشن كردن نظرات آنان در مورد محيط زندگي خود و ياد دادن راه رسيدن به اهداف انتخاب شده فردي از طريق انتخاب راههاي سنجيده و با معناي فردي و حل مشكلات هيجاني وميان فردي برگزار مي شود».
اهداف مشاوره و راهنمايي
در تعاريفي كه از راهنمايي به عمل آمده تصريح شده كه به فرد كمك شودتا خود را بشناسد.منظور وهدف از اينكه فرد خود را بشناسد اين است كه با اين شناسايي به صورت انساني مؤثرتر و خلاقتر ودر نتيجه شادمانتر درآيد.چنين فردي در معنايي كه كارل راجرز بيان داشته به صورت فعالتر ظاهر مي گردد.
ازطريق مشاوره و راهنمايي فرد نه تنها وضع فعلي خود رادرك مي كند،بلكه از آنچه كه به صورت آن در خواهدآمدنيز آگاه مي شود.راجرز معتقد است كه هدف بيشتر مشاغل ياري دهنده كه شامل مشاوره وراهنمايي نيز مي شود،افزايش رشد شخصي ورواني فرد در مسير رشد اجتماعي است.
بدين طريق راهنمايي داراي دو هدف مي باشدكه هدف آني و ديگري هدف غايي و نهايي مي باشد.
1.هدف آني راهنمايي
هدف آني راهنمايي كمك و راهنمايي فرد در حل مشكلات تحصيلي،خانوادگي واحياناً شغلي است، كه اين را علاج واقعه قبل از وقوع مدانند وباعث جلوگيري از اتلاف سرمايه مادي و معنوي فرد در راهي ناشناخته مي شود.
2.هدف غايي ونهايي
عبارت است از اينكه فرد خودقادرباشديا بتواندكه با بينش صحيح به حل مشكلات خويش پرداخته و عاقلانه رفتار نمايد.اين است كه راهنمايي آني شرط لازم و مكمل راهنمايي غايي ونهايي وخود رهبري مي باشد.
از آنجايي كه قشر دانش آموز بيش از هر طبقه سني ديگري نياز به مشاوره و راهنمايي دارد،لذا بيشترين اهداف اين دانش مربوط به مواردي مي شود كه در مدارس جنمبه عملي به خود مي گيرد.معمولاً هدفهاي يك دوره تحصيلي به طور به صورت زير تحقق مي يابد:
الف-برنامه هاي تحصيلي مربوط به آينده
ب-تحصيلات حرفه اي
ج-فعاليت هاي هنري
د-فعاليت هاي مربوط به حفظ سلامت جسمي و فكري
ه-رشد علائق اجتماعي
منظور از اين اهداف اين نيست كه تنها دانش آموز در يك يا چند فعاليت مربوط به اين هدفها شركت نمايد،بلكه لازم است برنامه راهنمايي تحصيلي به طريقي ترتيب يابد كه دانش آموز با هر كدام از اين اهداف درگيري فعالانه داشته باشد.به هر طريق،مشاوره و راهنمايي در دوران تحصيل ،اهداف گوناگون و وسيعي را در هر مقطع تحصيلي دنبال مي كند.در خانواده و جامعه نيز اهدافي را دنبال مي كند كه يكي از مهمترين آنها تجديد سازماندهي خود است.
ضرورت فعاليتهاي راهنمايي ومشاوره درمدارس:
يكي از نهادهاي اجتماعي، نهاد آموزش وپرورش است كه مسئوليت مهمي درتربيت كودكان ،نوجوانان وجوانان بر عهده دارد .نگاه گسترده به نقش آموزش وپرورش به عنوان عاملي مؤثر در فعليت بخشيدن به امكانات بالقوه وذاتي افراد ،انتقال اندوخته ي تجارب گذشتگان ،ارائه ارزشهاي مطلوب،افزايش معلومات وايجاد مهارتهاي لازم درافراد براي زندگي وبالاخره تسهيل مسير حركت وجودي آدمي به سوي كمال اهميت اين نهاد اجتماعي را بيش ازپيش نشان مي دهد. گسترش كمي آموزش وپرورش نشانگر گرايش واستقبال همگان به اثر بخشي اين نهاد وگسترش كيفي آن ناشي ازتوسعه معارف ،علوم ورشد بي وقفه تكنولوژي است كه اين دو بر پيچيدگي وظرافت جريان آموزش وپرورش افزوده است.بنا براين براي تحقق اهداف تعليم وتربيت ورشد شخصيت كودكان ونوجوانان بايد ازخدمات راهنمايي ومشاوره بخوبي استفاده كرد. نقش راهنمايي در آموزش وپرورش افراد به حدي است كه عده اي ازصاحب نظران آن را به نوعي تعليم وتربيت گفته اند وبعضي راهنمايي راتسهيل كننده جريان تعليم وتربيت مي دانند. اگر تربيت را به معني نشو ونمادادن،زياد كردن ،بركشيدن وبه حداعتدال سوق دادن آدمي بدانيم ، تعليم رارشددادن آدمي درتسهيل جريان رشد وكمال آدمي خواهيم يافت. مهمترين عواملي كه درضرورت راهنمايي ومشاوره وتوسعه آن درنظامهاي آموزش وپرورش مؤثر بوده اند عبارتند از:

1-توجه به اصالت كودك وآموزش وپرورش وي 2- وجود تفاوتهاي فردي دردانش آموزان وضرورت شناخت وتوجه به اين تفاوتها درامرآموزش وپرورش 3- وجود استعدادهاي عمومي واختصاصي در دانش آموزان وضرورت شناخت وپرورش تدريجي وسنجش آنها 4- رشد جمعيت وافزايش گرايشها و علاقه مندي به تحصيل درسطوح مختلف وگسترش علوم وتكنولوژي5- تراكم وتنوع واحدهاي درسي دررشته هاي تحصيلي وضرورت انتخاب مناسب 6- توسعه مشاغل وحرفه وضرورت انتخاب شغل مناسب 7- تغييرنگرشها وارزشهانسبت به انتخاب رشته هاي تحصيلي وانتخاب شغل 8-گسترش نيازهاي جامعه به نيروي انساني درسطوح مختلف مهارت 9-وجود مسائل ومشكلات جسماني،عاطفي، اجتماعي،رفتاري، تحصيلي وخانوادگي دردانش آموزان.
خصوصيات مشاوران

خصوصياتي كه مشاورين را بدين وسيله متمايز ومشخص مي سازد، موضوع تحقيق بسياري از دانشمندان بوده است. اين گونه تحقيقات از موقعي كه مطالعه نقش و وظيفه مشاور در سال 1960 به وسيله اتحاديه امريكايي كاركنان راهنمايي آغاز شد، گسترش يافته است.در سال 1951،ماورر نوشت كه رشد شخصي يا پختگي ،مهمترين خصوصيت مشاوران مي باشد،اما روش صحيحي براي ارزيابي آن وجود ندارد.هامرين و پولسون ، مطالعه اي را براي اين مسئله به تحقيق گذاشتندكه در آن 91 مشاور،خصوصياتي را كه به نظرشان عمل مشاوره را تسهيل مي كرد بيان نمودند. اين خصوصيات به ترتيب فراواني پاسخها به شرح زير به دست آمده است:
1 .فهم يا ميزان درك مشاور 2.زمينه همدردي در جريان مشاوره 3.ثبات وپايداري 4.حوصله و بردباري
6.عينيت 7.صميميت 8.حضور ذهن 9.انصاف 10.سعه صدر 11.پاكي و صداقت
12.آرامش 13.داشتن فكري باز 14.هوش 15.تعادل اجتماعي 16.ابتكار و خلاقيت
اينها خصوصياتي بودند كه در مطالعه و تحقيق هامرين و پولسون به ترتيب اولويت ، توسط مشاوران شركت كننده در تحقيق (به تفكيك) خاطر نشان شده بودند. اما اتحاديه تعليم و تربيت و سرپرستي مشاوران، شش خصوصيت ذيل را براي مشاوران قلمداد كرده و لازم مي داند:
1. اعتقاد با هر فرد 2. تعهد در برابر ارزشهاي انساني 3. آگاهي از دنيا 4. داشتن فكري باز 5 . شناخت خود 6. تعهد حرفه اي
راهنمايي و مشاوره درنظام آموزش وپرورش دونقش راايفا مي كند:
1- كمك به فرد فرد دانش آموزان به منظور سازگاري با محيط،حل مسائل ومشكلات شخصي ،بروز وظهور استعدادها ورشد وتكامل آنان
2- كمك به دانش آموزان درانتخاب مناسبترين راه ازنظر رشته هاي تحصيلي وانتخاب مناسب شغلي وبرنامه ريزي وآمادگي براي زندگي
3-ارائه خدمات راهنمايي اعم از:
1-خدمات اطلاعاتي:منظور از اين خدمت عرضه اطلاعات نظام يافته اي است تا دانش آموزان بتوانند آگاهي كافي نسبت به برنامه هاي درسي،رشته هاي تحصيلي،مقررات وآئين نامه هاي امتحاني، امكانات آموزشي،حرفه اي وشغلي بدست آورند.تاازروي بصيرت راههاي مناسب راانتخاب كنند.عرضه اطلاعات لازم درزمينه روشهاي صحيح مطالعه ويادگيري دروس درمدرسه ،اهميت وارزش علم آموزي،اهداف وانگيزه هاي تحصيلي،آداب وروشهاي برخورد انساني درمحيط مدرسه،انواع مسايل مشترك دانش آموزان وچگونگي برخوردبا مسايل وشيوه هاي تقويت اراده وراههاي خودسازي درمدارس بسياربجا وضروري خواهد بود.
2- خدمات مشاوره اي: هدف از اين خدمت درمدارس برقراري ارتباطي اساسي بين دانش آموزان ومشاوران است خدمات مشاوره اي، خودشناسي دانش آموزان راتسهيل مي كند ودانش آموزان راياري مي دهد تاازطريق تركيب وتطبيق اطلاعات مربوط به خود ومحيط ،مشكلات خودرا باز يابندوحل كنندوبه تصميم گيري مناسب بپردازند. اين امر مستلزم وجود مشاوراني است كه براي اين مهم تربيت وآماده شده اند تا دانش آموزان را درحل مشكلات واتخاذ تصميم هاي معقول ومناسب ياري دهند. مشاوران، ركن اصلي وپايه اساسي برنامه راهنمايي هستند.افرادي كه براساس دانشهاي نظري وتجارب علمي ،صلاحيتهاي همه جانبه رابراي كمك به دانش آموزان ورفع مشكلات متعددومتنوع آنان بايد داشته باشند . مشاوران مدارس بايد علاقه مند به دانش آموزان وآگاه به مراحل رشد وتربيت آنان،واقف به اصول ومباني روانشناسي،تعليم وتربيت وجامعه شناسي وقادربه بهره مندي ازاصول وفنون راهنمايي ومشاوره وداراي تجربه كاري باشند. مجموعه تلاش وكوششهايي كه به شناخت استعدادها ورغبتهاي دانش آموزان منجر مي شود ياآنان را درانتخاب رشته هاي تحصيلي ويا شغلي ورفع مشكلات شخصي وسازشي ياري مي دهد جزووظايف مشاوران به حساب مي آيد. برنامه راهنمايي ومشاوره درمدارس متوسطه در سه بعد تحصيلي،شغلي وتربيتي انجام مي گيرد.
نقش مشاوردرمدارس:
مشاوران باتسهيل جريان رشد همه جانبه ي فرد،آموزش مهارتهاي زندگي فردي ،اجتماعي ،كاهش وحذف موانع رشد،خودشناسي ومحيط شناسي وارائه ساير خدمات ياورانه ي روانشناختي درمدارس نقش بسيارحساسي دارند. عمده ترين اهدافي كه مي توان ازطريق خدمات راهنمايي ومشاوره به آنها دست يافت عبارتند از:
الف:رشد وتوسعه قواي فكري ومعنوي وعقلي دانش آموزان1. ايجاد پيشرفت دركسب مهارتهاي مطالعه 2- راهنمايي دانش آموز براي انتخاب رشته هاي تحصيلي 3- طرح ريزي براي انتخاب دروس،براي ادامه تحصيلات 4- ترغيب دانش آموز براي بهره برداري خويش بينانه وخلاقانه از نيروي خويش
ب: رشد وتوسعه مهارتهاي شغلي وحرفه اي دانش آموز
1- ياري كردن دانش آموزان تا ازتوانائي ها وعلائق حرفه اي خويش آگاه شوند. 2- ياري كردن دانش آموزان تا ازموقعيتها وفرصتهاي استخدامي وشغلي جامعه مطلع شوند.3- ياري كردن دانش آموزان تا بر اساس شناسايي خويش وفرصتهاي حرفه اي ،به توسعه وپيشرفت در حرفه وشغل خود بپردازندوطرحها وتصميمات خود را مؤثر سازند.
ج: رشد وتوسعه شخصيت دانش آموز
1.ياري كردن دانش آموز تابراي خود به عنوان عضوي از جامعه احترام قائل شود. 2- ياري كردن دانش آموز تادرايجاد روابط ومناسبات متقابل ،داراي شايستگي شود. 3- همكاري با معلمان درتدارك محيط سالم ومساعد دركلاس تا به رشد رواني دانش آموزان كمك شود. 4- ارتباط با والدين به منظور ايجاد شناخت رفتارهاي طبيعي ونيازمنديهاي رواني جوانان.
نقش مشاور درامور تحصيلي
دانش آموزان درجريان تحصيل با مشكلات زيادي مواجه مي شوند كه مشاور مي تواند دررفع اين مشكلات كمكهاي مؤثري به دانش آموزان ارائه دهد كه پاره اي ازاين مشكلات را مي توان به شرح زير شمرد.
1- ضعف پايه ي تحصيلي: در مورد چنين دانش آموزاني مشاور بايد براي فراگيري دروس پايه از نقطه اي كه ضعف دارد برنامه ريزي كند وبا كمك خانواده ضعف پايه اي اورا جبران كند. فشار آوردن ووادار كردن دانش آموز به زحمات شبانه روزي درسطح بالاي تحصيلي بدون توجه به پايه بي فايده است .آماده كردن دانش آموز واولياي وي براي چنين برنامه اي نياز به جلسات مشاوره اي دارد كه متولي آن مشاور مدرسه است.
2- كمبود يانبود انگيزه تحصيلي:دانش آموزاني وجود دارند كه ازنظر هوشي درحد طبيعي وظرفيت لازم براي يادگيري را دارند،اما انگيزه اي براي درس خواندن ندارند. درمورد اينگونه دانش آموزان كه تعدادشان نيز كم نيست مشاوربايد علت تنبلي راجستجو وبراي درس خواندن آنها ايجاد انگيزه كند.تشويق كردن به نحوه هاي مختلف،ايجادزمينه هاي موفقيت براي دانش آموز،اورا به هنگام ،تأييد كردن ودرمجموع به كار بردن انگيزه هاي طبيعي مي تواند كارسازباشد. مشاوران با همكاري ساير عوامل آموزشي وپرورشي مي توانند درسه سطح پيشگيري اوليه، ثانويه وثالث اقدام به فعاليت نمايند. مدرسه مكان مناسبي براي اجراي برنامه هاي پيشگيري ازمشكلات رواني و عاطفي است وبخش مهمي ازرسالت مدرسه به آموزش سازگاري عاطفي فرد درزندگي اختصاص دارد.لذا مدرسه بهترين فضا وفرصت براي آموزش ترويج شيوه هاي سازگاري صحيح درزندگي فردي واجتماعي است .مشاوران دربعد پيگيري اوليه با آموزش مهارتهاي زندگي وبا ارائه خدمات راهنمايي ،مشاوره واطلاع رساني در زمينه هاي تربيتي،تحصيلي وشغلي وتسهيل روند ارضاي نيازهاي اساسي دانش آموزان،ازجمله شكوفايي استعدادها وتوانمنديها احساس خود ارزشمندي واعتماد به نفس، خود شناسي وارتقاي سلامت رواني آنان نقش مؤثري را ايفا مي كند. اينگونه خدمات ازطريق تدريس درس مهارتهاي زندگي درقالب ساعت پرورشي،اجراي آزمونها وانجام فرايند هدايت تحصيلي واطلاع رساني شغلي وآموزش فرايند برنامه ريزي تحصيلي وطرح ريزي شغلي درفرصتهاي مناسب اجرا مي شود.
نقش مشاوران درتأمين بهداشت رواني دانش آموزان
دانش آموزاني از سلامت رواني برخوردارهستند كه اولاٌ خودرا فردي ارزشمند وقابل احترام بدانند وبه تواناييهاي خود اطمينان داشته باشند.ثانيا بتوانند بدون دغدغه خاطر وناراحتي با واقعيات زندگي مواجه شوند وكل وجودشان را همانگونه كه هست بشناسند وبپذيرند،ثالثاٌ با آرامش خاطر واحساس امنيت وبا شوق واميد زندگي كننددانش آموزي كه با بحران ومشكل رواني مواجه است توانايي ايستادگي دربرابر فشارهاي وارده را ندارد ودرحل مشكلات به طور منطقي وسنجيده عاجز است وتعادل رواني بهم خورده اي دارد .چنين دانش آموزي جهت حل مشكل وبرقراري تعادل به مشاوره نياز دارد. مشاورين ازعوامل مؤثر تأمين بهداشت رواني دانش آموزان درمدارس مي باشند.استفاده ازخدمات راهنمايي ومشاوره درآموزش وپرورش، درنهايت به تأمين بهداشت رواني دانش آموزان منجر مي شود.دربهداشت روانيف بهترزيستن وسلامت فكر وبهبود روابط اجتماعي ضرورت دارد.هدف اصلي بهداشت رواني تأمين سلامت فكر وروان و سالم سازي محيط فردي و اجتماعي است . مشاور بي آنكه كسي را به دوش بكشد يا به پيش و پس براند چشم انداز تازه اي را به ماجراهاي ذهني او مي گشايد.چشم انداز و نگاهي كه به آدمي مجال زيستن مي دهد و فرصتي فراهم مي كند تا فرد خودش را در ذهنش بازسازي كند و قدرتي را دراختيار فرد مي گذارد تا با بهره گيري از آن نوع جديدي از حضور را در پهنه ي روابط بين فردي تجربه كند . افزون بر اين، مشاور وظيفه نظارت بر خويش را نيز بر دوش مي كشد
بخشي از مهمترين فعاليتهاي اجرايي كه مشاوران مي توانند در تامين بهداشت رواني دانش آموزان انجام دهند عبارتند از : 1 -شناخت محدوديتهاي رواني ، فيزيكي دانش آموزان 2- ايجاد ارتباط صحيح و اصولي بين دانش آموزان و اولياي مدرسه 3 -فراهم آوردن فرصت مناسب براي دانش آموزان به منظور خودشناسي و يادگيري روشهاي حل مساله و تصميم گيري 4- مصاحبه هاي فردي براي شناخت مشكلات دانش آموزان و راهنمايي آنها 5-برگزاري جلسات مشاوره فردي و گروهي با دانش آموزاني كه مشكلات تحصيلي و خانوادگي و شخصي دارند 6-تشويق دانش آموزان به همكاري هاي اجتماعي 7- ايحاد هماهنگي بين فعاليتهاي خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعيت تحصيلي و رفتارهاي دانش آموزان 8 -برگزاري جلسات مستمر بحث و گفتگوبا دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشكلات آنان 9- تشكيل جلسات مشاوره با خانواده و ياري دادن والدين براي رفع مشكلات دانش آموزان به شيوه اي درست 10- ارزيابي نيازها و بررسي مشكلات دانش آموزان در زمينه مسائل شخصي ،خانوادگي ،اجتماعي ،تحصيلي،اخلاقي و انضباطي 11- تنظيم و اجراي برنامه هاي آموزشي در زمينه هاي رشد و پيشگيري و درمان مشكلات 12- همكاري با معلمان و كمك به آنان در حل و فصل مشكلات دانش آموزان و شركت درشوراهاي مدرسه 13- انطباق دانش آموزان با محيط مدرسه ،معلم و دروس و ايجاد انگيزه هاي مناسب براي درس خواندن و عدم احساس ناتواني درموارد شكست تحصيلي با نگاه جامع به اهداف و وظايف آموزش و پرورش .
تفكيك و مرز بندي دقيق بين راهنمايي و مشاوره ي تحصيلي با ساير ابعاد راهنمايي و مشاوره ازجمله راهنمايي و مشاوره تربيتي ، شغلي و حرفه اي اصولي و منطقي نيست .مشكلات دانش آموزان ،زنجيره اي از عوامل فردي و اجتماعي است كه نيازمند ديدي جامع نگرو نظام مند به استعدادها و توانائيها و علائق، شخصيت ،ساختار و وضعيت خانواده و ساير متغيرهاي محيطي است . مشاور مدرسه با آگاهي از ارتباط تنگاتنگ مشكلات تحصيلي با زمينه هاي رواني -اجتماعي دانش آموزان , با استفاده از متون و روشهاي راهنمايي و مشاوره از طريق شيوه هاي مختلف فردي ،گروهي و خانوادگي به دانش آموزان كمك مي كند تا با بررسي هاي همه جانبه مشكل بتوانند راه حل يا راه حلهاي مناسب را انتخاب و براي اجراي آنها برنامه ريزي نمايند و در نهايت عملكرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود يابد.
يكي از روشهاي مشخص كردن نقش مشاوران اين است كه ببينيم شاگردان،معلمان،مديران و والدين (يعني گروهي كه مشاوران به آنها خدمت مي كنند) آنها را چگونه درك مي كنند.پيدا كردن آگاهي در اين مورد، چگونگي پذيرش مشاوران را از طرف اين افراد مشخص مي سازد.
تحقيقاتي كه راجرزدر زمينه فوق به عمل آمده،معلوم كرده است كه بيشتر دانش آموزان معتقدند كه برنامه راهنمايي روي هم رفته با ارزش مي باشد،اما بايد خاطر نشان ساخت كه دانش آموزان مورد مشاوره راجرز ،جز در مورد انتخاب حرفه ورشته تحصيلي در بقيه موارد، برنامه راهنمايي را منبعي ياري دهنده تلقي نمي كنند شايد يكي از علل اين موضوع عدم پذيرش مشاوران ازجانب شاگردان و نبودن تفاهم ميان آنها باشد.
در رابطه با عقايد معلمان نسبت به مشاوران ،بايد گفت كه« پيرسون» مطالب زير را يك انگيزه احتمالي عقايد خصمانه درباره مشاوران مي داند.براي معلم قبول اين كه در مدرسه به وجود متخصصان روابط انساني نياز هست،مشكل مي باشد.زيرا اعتراف به ضرورت وجود اين گونه متخصصان،مستلزم اين است كه معلمان را محدود سازد و اين همان چيزي است كه معلمان نمي خواهند با آن روبه رو گردند.
مديران هم نسبت به ضرورت وجود مشاوران در مدرسه ، عقايد مخالفي دارند. در مقاله اي از يك مدير مدرسه كه در مجله « لوك» نقل گرديده است، كار مشاوران را در مدرسه مربوط به مسئله شاگرداني كه مدرسه را ترك مي كنند،داراي كمترين ارزش مي داند و معتقد بود كه مشاوران از لحاظ آمادگي و خصوصيات شخصي در درجه دوم اهميت قرار دارند.اين مطلب توسط كاريكاتوري كه به وسيله مدير مذكور رسم شده بود،نمايان گرديد اين كاريكاتور روشن مي ساخت كه مشاوران در هر سطحي كه مورد ارزيابي قرار گيرند، افرادي غير مؤثرمي باشند. نتايج تحقيقات ديگر مربوط به قبول مشاوران از طرف اكثريت مديران، نشان مي دهد كه آنها،مشاوران را افرادي همه كاره مي دانند.با اينكه نظريات ذكر شده ظاهراً با هم مرتبط نيستند اما در واقع رابطه نزديكي ميان آنهاوجود دارد.در نظر گرفتن كار مشاور از لحاظ معيار اداري (براي مثال كارايي ) مخصوصاً با توجه به انتظارات نابجاي مديران ، صحيح به نظر نمي رسد. اختصاص دادن وظيفه اي به يك فرد و توقع اينكه آن فرد همه كاره باشد،نشانگر اين است كه مديران جريان واقعي كار را مخفي نگه مي دارند و بدون ترديد اگر فردي را براي انجام كاري استخدام كنند و بعداً وظيفه ديگري به او محول كنند، او نمي تواند وظيفه اصلي خود را به خوبي انجام دهد. اما عقايد والدين درباره مشاوران داراي اهميت خاصي مي باشد.« اورايف » معتقد است كه والدين وظايف مشاوران را به ترتيب ذيل درجه بندي مي كنند:
1.برنامه ريزي
2. تلاش براي حل مسائل مدرسه
3. مشاوره با شاگردان در مورد حرفه آينده آنها
4.مشاوره با شاگردان درباره مسائل شخصي.
وظليف كادر آموزشي و اداري مدرسه در قبال مشاوره و راهنمايي
جريان مشاوره و راهنمايي ، زماني در مدارس موفق خواهد گرديد كه به عنوان جزئي از كل برنامه آموزشي مدرسه مطرح شود و هر كدام از پرسنل و كاركنان مدرسه اعم از مدير و معاون و آموزگاران وظيفه خود را در قبال هسته مشاوره به خوبي انجام دهند.
مهمترين وظايف كادر آموزشي در برابر برنامه مشاوره و راهنمايي عبارتند از: 1. حمايت از برنامه هاي مشاوره كمك به مشاوره در جهت شناخت دانش آموزان و تسريع انجام كارهاي مشاوره. 2.معرفي دانش آموزان مشكل دار توسط آموزگار به مشاور،جهت كمك و حل مشكل آنها.
3.هماهنگ كردن برنامه مشاوره با ساير برنامه هاي مدرسه.
4. همكاري با مشاوران در جهت شناسايي استعدادهاي شاگردان.

نتيجه گيري
برنامه هاي راهنمايي مدارس را در گذشته به صورت تأمين نيازمنديهاي آموزشي،حرفه اي،رواني و اجتماعي كودكان تشريح كرده اند.اما اغلب برنامه هاي راهنمايي در راه تأمين يك يا دو منظور اقدام نموده وبقيه اهداف را در درجه دوم اهميت قرار داده و فقط به طور اتفاقي در برآوردن آنها اقدام كرده است،امروز در برنامه هاي مشاوره به همه جنبه هاي ذكر شده در بالا توجه مي شود،به عبارت ديگر مشاوره ميدان عمل خود را توسعه داده ودراختيار دانش آموزان در همه ي مقاطع تحصيلي قرار داده است.
در گذشته مشاوره خدمتي رسمي ولي سازمان نيافته بودكه به انتخاب شغل محدود مي گشت وامروز به صورت يك سلسله خدمات راهنمايي وشخصي بسيار پيشرفته وهماهنگ درآمده است،بنابراين مشاوره شامل تمام جنبه هاي رشدوتكامل شاگرد است.در گذشته راهنما شخصي ناصح بود وامروز نقش مشاور،ارزيابي كننده ي پيشرفت فرد،كمك دهنده به او در حل مشكلات ،رابط بين خانه ومدرسه و هماهنگ كننده ي فعاليتهاي راهنمايي كارمندان ومعلمين ،طرف مشورت در تنظيم برنامه درسي است.
در گذشته وظايف راهنمايي ومشاوره به عهده ي معلمين ومديراني بود كه براي اين كار تربيت نشده بودند وامروزگرايش به اين است كه در مدارس يك نفر مشاور يا متخصص راهنمايي تربيت شده وجود داشته باشد.در گذشته منظور مدرسه فقط دادن تعليمات وتنها چيزي كه ارزشيابي مي شد،تواناييهاوعدم تواناييهاي ذهني كودك بود،وبر حسب تواناييهايي كه داشت ويا به علت نداشتن استعدادهاي مورد نياز به او توصيه مي شد كه فلان رشته راانتخاب كند ويا فلان دوره را انتخاب نكند،اما امروز پيشرفت همه جانبه ي كودك مورد نظر مدارس جديد مي باشدوتنها به كسب مهارتهاي آموزشي ويادگيري هاي درسي اكتفا نمي شودبلكه هدف، رشد همه جانبه شخصيت كودك مي باشد تا به جايگاه و مقام يك فرد بزرگسال كامل برخورداراز سلامت روان برسد.ازجمله اموري كه مورد توجه است،سازگاريهاي حرفه اي،اجتماعي وشخصيتي اوست،مفهوم تازه ي آموزش وپرورش عبارت است از سازگاري با موقعيت هاي زندگي و خدمات راهنمايي با هدف حمايت از مدارس وايجاد تسهيلات لازم براي رسيدن به آن سازمان يافته است.
برنامه ي جديد راهنمايي با تأكيد بر رشد سلامت روان كودك گسترش مي يابد ولذا اجراي آن به صورت توجه به همه ي جوانب رشد كودك وهمگي ابعاد شخصيت اوبرروش قديمي تشخيص ودرمان برتري چشمگيري يافته است با اين تعبير لزوم وگسترش خدمت راهنمايي ومشاوره در تمام مقاطع تحصيلي ازابتدايي تا دبيرستان يك ضرورت مسلم در همه جوامع پيشرفته است.
منابع:
احمدي ،سيد احمد : مباني و اصول راهنمايي و مشاوره ،انتشارات سمت
اردبيلي،يوسف: اصول و فنون راهنمايي و مشاوره در آموزش و پرورش، انتشارات بعثت

آذر ولي ، بهروز ، راهنمايي و مشاوره ،1380 .

حسيني (بيرجندي) ،سيد مهدي : راهنمايي و مشاوره تحصيلي، انتشارات سمت  .
صافي ، احمد : اصول و فنون راهنمايي و مشاوره در دوره هاي تحصيلي، انتشارات رشد  .قشلاقي،محمد:روان شناسي مشاوره وراهنمايي،چاپ اول،انتشارات ماني.
     مقصودی،   ناهید ، مجله رشد ،  ماهنامه پرورشی تربیت.
نوابي نژاد،شكوه:راهنمايي و مشاوره،چاپ اول،انتشارات معاصر،1373
  روزنامه مردم‌سالاری
 

ww.moshavereh.khedo.ir.سايت اينترنتي
www.aftab.ir.سايت اينترنتي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم خرداد 1388ساعت 18:7  توسط فاطمه حسن پور  | 

بهبود بخشیدن به مدیریت مدرسه

مقدمه :

ديدگاه هاي مختلفي  در مورد شيوه  مديريت  مدارس وجود دارد عده اي از مديران مدارس  ريشه بسياري از مشکلات وراه حلهاي مدارس را در منابع مالي ، فيزيکي وبودجه آن ميدانند  اين افرادبيشترين  توجه خود را به ورودي هاي سيستم   مدرسه معطوف  ميدارند عده ديگري اعلام مي دارند که اگر چه توجه به  منابع  موجود در  ورودي هاي  سيستم از اهميت  بالايي  برخوردار است اما بايد  به فرايند سيستم  توجه  بيشتري معطوف داشت آنها در فرايند سيستم  به محتوي  ، روش ها ، چگونگي  تدريس ، نحوه ي مديريت  وارزشيابي  تاکيد مي نمايند .

در مديريت کيفيت جامع  که خود محصول  مديريت فرايند  مدار است تلاش مي کند برنامه ريزي استراتژيک را وارد رفتار روزانه مدارس کنددر اين روش که به مشارکت همه کارکنان تأکيد مي ورزد روش ها ، ابزارومدل هاي مناسبي  براي  بهبود بخشيدن  به کيفيت کار مدرسه به مديران  و کارکنان ارائه  مي دهد که لازم است  مديران و کارکنان با آموزش  اين شيوه ها تغييرات عمده اي را در روشهاي کاري خودبوجود آورند وهمزمان بااين تغييرات برنامه ريزي  مناسبي را معمول واجرا نماينددر اين مقاله  ضمن تأکيد به مديريت  فرايندمدار وارائه تعريفي از مديريت  کيفيت  جامع  راهکارهايي را براي دستيابي  مديريت  به اين شيوه ارائه داده است از بررسي  ومطالعه آثار  گذشتگان  روشن ميشود که مديريت از قديم الايام درجوامع مختلف  بشري وجود داشته  است  وبزرگان  و رهبران ملل و اديان  مختلف  ضرورت  وجود مديريت  ورهبري  رانيز يک امر مسلم  شمرده اند در قرون  اخير هم نهضتهاي مختلفي در امر مديريت ظهور کردندکه ميتوان  به نظريه  مديريت  علمي  نظريه مديريت  نهضت  روابط انساني  نظريه سيستمها در مديريت ونظريه ترکيبي  مديريت اشاره  کرد .

از آغازکارتعليم وتربيت  انسان نيز ازروشهاي  مختلف  مديريت درامرآموزش بهره برده است اما از آن جايي  که تحولات  اجتماعي  جديد تغييراتي را  در ابعاد مختلف جامعه از جمله در زمينه هاي مختلف فن آوريهاي  اطلاعاتي وارتباطي  ايجادکرده خود به خود نيازهاي جديدي  را هم  به  وجود  آورده  است  لذا  براي  پاسخ گويي  به  اين  نياز هاي   جديد  افراد  جامعه تغييرودگرگوني درروشهاي مديريت مدارس وتلاش براي بهبود بخشيدن  به کيفيت  مديريت  مدارس ضروري است .

امروزه  دراين دنياي درحال تغيير وپيشرفت ، مدارس نياز به تغيير ودگرگوني دارند واين تغيير بايد ابتدا درمديريت ايجاد شود چرا که واقعيات  امروز جامعه  را نمي توان با روشهاي  ديروز  فهميد بلکه  بايد با تجديد نظر در روش ها  وبرنامه  هاي گذشته  نظريه ها وروشهاي  نويني را جايگزين  کنيم  در حال  حاضر  مديريت آموزشي  رويکرد جديد فرآيند مدار محور را براي اثربخش کردن مدارس آغاز نموده است  

تعريف ومفهوم  مديريت :

بارشد وپيشرفت  جامعه انساني سازمانهايي بوجودآمده است  که افراد هر سازمان براي  دست يافتن به هدفهاي آن  فعاليت ميکنندوميدانيم تأمين هدفهاي  يک سازمان  بدون طرح  وتنظيم  برنامه هاي دقيق ، ايجادتشکيلات  منظم وهماهنگ  ورهبري وکنترل   فعاليتهاي  دسته جمعي  افرادميسرنيست بنابراين ميتوان مديريت را علم وهنرمتشکل وهماهنگ کردن رهبري  وکنترل  فعاليتهاي دسته جمعي بمنظور تأمين هدف يا هدفهاي  مشترک  خاصي تعريف  نمود. علماي  علم مديريت  تعاريف متعددي  از مديريت  بيان کرده اند که به چند  تعريف  اشاره  مي شود

مديريت يعني گردآوري اطلاعات  وتنظيم آن ها درجهت انجام کارهاي سازماني  يا مديريت  عبارت است ازهماهنگي  منابع انساني ومادي  درجهت  دست يافتن به هدفهاي سازمان   ودر تعريف ديگر مديريت  يعني  بوجودآوردن يا تأمين يک محيط   مناسب ، براي  افراد سازماني  درجهت هدف هاي سازمان مي باشد  در مديريت کمال  مطلوب  اين است که بالاترين  بهره ازکار گرفته  شود واين امر به زور امکان  نخواهد داشت زیرا وفا داری ، علاقه به کار و ابتکار عمل را با زور  نمي توان در افراد  ايجاد کرد بطور  خلاصه بايدگفت مديران مؤسسات  مدرن امروزي  با داشتن آخرين  اطلاعات  وتکنولوژي وقتي با انسانها سروکار پيدا مي کنند بايد در درجه  نخست  به نيازهاي  آنان توجه داشته باشند تا بتوانند از ابتکار عمل آنان در بالا بردن  سطح  کارآيي  وافزايش  بازده کار مؤسسات  استفاده کنند .

 

وظايف  مدير آموزشي :

هدف اصلي   مديريت آموزشي تسهيل وپيشبرد امرآموزش  ويادگيري است که براي رسيدن  به اين هدف  مديران  آموزشي بايد  وظايف  زير را انجام دهند.

الف -  وظايف عمومي:

برنامه ريزي  عبارت است از تعيين  اهداف  وتدارک  فعاليتها ، امکانات  ووسايل  براي تحقق  اهداف لذا داشتن  طرح وبرنامه کار  هفتگي  ، ماهانه وسالانه از وظايف مهم يک مدير مؤفق آموزشي است

سازمان دهي :  فرا گرد سازمان دهي يعني  جريان نظم  و ترتيب دادن به کار و فعاليت ، تقسيم وتکليف آن به افراد بمنظور انجام دادن کاروتحقق هدفهاي معيني ميباشدمدير آموزشي  بدين  منظور  بايد هماهنگي  هاي لازم  را بين افراد  وواحدهاي مختلف به وجود آورد .

هدايت  ورهبري :رهبري در مديريت ، فراگرد اثر گذاري ونفوذدر رفتاراعضاي  سازمان براي  ياري وهدايت آنها درايفاي وظايفشان است لذا يک مدير مدرسه بايد قبل ازهرچيز يک رهبر آموزشي باشدچراکه رهبرآموزشي بابرقراري ارتباط متقابل با کارکنان  انگيزه کار وفعاليت را در آنها بوجودمي آورد  وهمواره  مشکلات  وکشمکش هاي آنها را حل مي نمايد .
نظارت وکنترل : نظارت  وکنترل  فراگرد  ارزشيابي  عملکرد  فردي وسازماني  است براي آن که معلوم شودآيا هدفهاي سازمان تحقق پيدا کرده يانه.
يک  مديرخوب ابتدا ملاکها وروشهاي سنجش عملکردرا تعيين مي کندوآن گاه برعملکردها نظارت وآنهارا اندازه گيري مي کندودر ادامه نتايج حاصله را مقايسه ودر پايان  براي تصحيح  عملکرد ها اقدام  مي نمايد

يکي ديگراز وظايف  عمومي  مدير آموزشي  برقراري   ارتباط مناسب   با افراد سازمان  است  که ميبايست  ضمن روشن  نمودن هدف ومنظور پيام پيامهارا بدون ابهام ارسال نمايدو همواره  قابليت  پذيرش  وميزان اثرگذاري آن  را از سوي مخاطبان   مورد بررسي  قرار دهد .

 

 

وظايف خاص :

برنامه آموزشي وتدريس: مهمترين وظيفه مديران آموزشي هدايت جريان  آموزش ويادگيري به ويژه تسهيل جريان رشد وپرورش دانش آموزان است مديران مدارس اگر برنامه هايشان  را باروشن  بيني  اجرا نمايند وهدفهاي خود را بصورت  قابل فهم وعملي طرح  نمايند مي توانند  بازده آموزشي  مدارس را بهبود بخشندلذا تعريف دقيق هدفهاي کلي نظام آموزشي  بصورت  معني دار ، تقسيم هدفهايکلي به  هدفهاي  فرعي ، تبدلي هدفها  به هدفهاي  عملي در کلاس  به کمک معلمان  ، بالا بردن روحيه کارکنان و.....  مي تواند تغييرات چشمگيري را در بازده  کارمعلمان ودانش آموزان ايجادکند علاوه براين مديرآموزشي  مي بايست  با ارزشيابي مستمر  تدريس وفعاليتهاي آموزشي مدرسه  ميزان اثر بخشي وکارايي معلمان وميزان تحقق  هدفهاي  آموزشي را  مشخص  ودر زمانهاي  معيني  از تغيير  وتجديد نظر  در برنامه  آموزشي  مدرسه استفاده کند يکي ديگر از  وظايف  مديران آموزشي توجه به  امور دانش آموزان  است  مدير مدرسه هم وظيفه  ارائه خدمات  اداري  وسرپرستي امور دانش آموزان را به عهده  دارد  وهم وظيفه شناسايي  توانايي ها ، علايق  ونيازها  وپرورش  آنها را عهده دار مي باشد .

امور کارکنان :  مديران آموزشي با بهره گيري از شايستگي هاي  فردي  و تخصصي   معلمان وراهنمايان تعليماتي ميتوانند به پيشرفت  فعاليتهاي  آموزشي  وبررسي وافزايش  بازده مدارس کمک کنند .

يکي ديگرازوظايف  مديران  برقراري  ارتباط  مؤثر ميان مدرسه واجتماع است هدف از ايجاد اين رابطه ايجاد اعتماد متقابل ازطريق اطلاع رساني به مردم دربار  وضعيت  کار مدارس  است تابدين وسيله حمايت آنان را براي حل  وفصل مشکلات گوناگون مدارس جلب  نمايند مردم باکسب آگاهي بيشتر از اهميت آموزش وپرورش به مشارکت در سرنوشت آموزشي  وتربيتي  فرزندان خودتشويق مي شوندمدرسه هم  متقابلاً از نظرات ونيازهاي  مردم واجتماع  مطلع مي شود لذا تشکيل  انجمنهاي اوليا  ومربيان ، تشکيل  شوراهاي آموزشي محلي ، برقراري  ارتباط  با مؤسسات فرهنگي  ديني ، اجتماعي و..... ازاهميت   بسزايي  برخوردار است .

يکي ديگر از وظايف مديران آموزشي تهيه وتدارک  امکانات   ، تسهيلات  وتجهيزات   ويژه است دراين زمينه ميتوان به ساختمان  و تأسيسات  مدرسه ، زمين  بازي و ورزش  ، آزمايشگاه ، کتابخانه ووسايل وابزارکمک آموزشي ، ميز ونيمکت ، وسايل آموزشي، بهداشتي وورزشي ، تعمير ونگهداري ساختمان و  تأسيسات  حرارتي  وتهويه  وتأمين  امکانات  آب ، برق  ، گاز ، تلفن  و.... اشاره  کرد .

امور مالي واداري : ارائه خدمات آموزشي وفعاليتهاي مدرسه منوط  به اداره مؤثر امور  وتأمين منابع مالي وبودجه است بنابراين اداره مؤثر امورگوناگون مدرسه، ثبت نام ، تقسيم کار باتوجه به شرح وظايف کارکنان ابلاغ  آييننامه ها، بخشنامه هاودستورالعملها،نظارت بردفاتر ومدارک  مدرسه ونگهداري ازآنها، تأمين منابع مالي مدرسه چه ازطريق دولتي يا مردمي نيز از وظايف  مديران به شمار مي رود ( علاقه بند ، 1374)

اجزا سيستم  مدرسه :

اجزا سيستم يک واحد آموزشي به چهار قسمت  زير تقسيم  مي شود :1-  وروديهاي سيستم  مدرسه   2-  فرايندهاي مدرسه  3-  خروجيهاي سيستم مدرسه  4-   بازخورد 

-  ورودي هاي سيستم مدرسه عبارتند ازدانش آموزان  ، معلمان  ، منابع فيزيک  ، منابع مالي  ،  دانش نظري وعلمي فني وپژوهشي

- فرايندهاي مدرسه عبارتنداز : تدريس ، مديريت ، ارزشيابي  ، محتوا  وروشها به سخن ديگر آنچه در حد فاصل ورود  دانش آموزان  به مدرسه تا خروج آنان در پايان سال تحصيلي اتفاق  مي افتد واز آنها فرد مورد نظر  ومعطوف  به هدف را مي سازد  فرايند  ناميده مي شود .

- خروجي هاي سيستم  مدرسه دانش آموختگان و فارغ التحصيلان هستند مثلاً  دانش آموزان  بعنوان وروديهاي سيستم تحت آموزش قرارگرفته ودرمسير وجريان ياددهي- يادگيري ،تغيير  رفتار داده ودر پايان  سال تحصيلي به مرتبه  وقابليتهايي مي رسند .( خروجي ) 

- منظور از بازخورد رابطه اي است که بين برونداد، درونداد  وفرايند، باعمليات  سيستم برقرار مي گردد تابراساس  مقتضيات  محيطي ونيازها به کارسيستم اصلاح گرديده  وآن را در تعادل  نگهدارد.

ديدگاههاي موجود در مديريت آموزشي :

باتوجه  به  بررسي  ومطالعه  شيوه هاي  مديريت  وديدگاههاي مديران آموزشي نسبت  به حل مشکلات  ومعضلات  واداره مدرسه به دوديدگاه مهم در زير اشاره  مي شود:

الف : برخي  مديران مدارس ريشه بسياري از مشکلات و نيز راه حلها را در وروديهاي سيستم  مدرسه مي جويندآن ها معتقدندکه اگرظرفيتهاي ورودي  مدرسه ازقبيل منابع مالي ، فيزيکی  وپول افزايش يابد ميتوان همه تنگناها ومشکلات مدرسه راحل کرددراين نگاه سنتي مديريت  کار وقتي خوب انجام شده که درصد قبولي  ازبالاترين  ميزان  برخوردار باشد اغلب  مديران ومعلمان  هم دانش آموزان را افرادي بي انگيزه  وناتوان ازشناخت نيازهايشان مي دانند  دانش آموزان هم تصور مي کنند کارشان فقط   حفظ مفاهيم کتابها  و آوردن   نمره قبولي است .

ب:دسته  دوم براين  باورندکه گرچه توجه به منابع موجود ومورد انتظار در وروديهاي سيستم  مدرسه حايزاهميت وتأثير بسياراست اماباتمرکزدرفرآيندسيستم مدرسه وبهبود ارتقاي  مستمر  فرايندها همراه با تعيين  استراتژيها وراهکارهاي مرتبط  مي توان بسياري از حفره هاي آشکار و پنهان راحتي در ورودي هاي سيستم  مدرسه بهبود  بخشد وبرطرف کرد .

در مديريت فرايند محورهمه  تلاش وهدف مدرسه  ومدير معطوف  به رضايت  دانش آموزان  وتوسعه يادگيري است وتاوقتي رضايت دانش آموزان ومعلمان  حاصل نشده باشد در مدرسه  کاري انجام نگرفته است دراين شيوه مديريت  دانش آموزان  ار باب وسرور هستند. 

مديريت کيفيت جامع :

مدارس کيفي جامع محصول  مديريت فرايندمدارومديريت  کيفيت جامع است دراين مدارس  بين کارکنان از جمله  معلمان و دانش آموزان ارتباط  مطلوبي  برقرار است به معلمان ،  دانش آموزان ،خانواده هاوکارکنان  قدرت ميدهندتا فرصت را براي توسعه کيفيت درمدرسه  درک

کرده و با ابزارهاي  مديريت  موجبات  توسعه  مدارس را فراهم  آورند همه  کارکنان درغني سازي و ارتقاي کيفيت  مدرسه مشارکت دارند بهسازي  همه  عناصر  و عوامل مدرسه ازجمله برنامه هاي درسي ،آموزشي، امورپرورشي، فوق برنامه، منابع انساني ارتباط باوالدين وروشهای  ارزشيابي   ، اصول  ناظر بر مدارس کيفي جامع است.مديريت  اين مدارس   فرايند  مداراست وتلاش ميکند برنامه ريزي استراتژيک را واردرفتار روزانه  مدارس کند اين مدارس به رهبران  ومديران اثر بخش نياز دارند مديراني که آينده گرا بوده  وديدگاههاي آينده را بررسي کرده  وايده هايي را براي تغيير پيشنهاد کنندپذيراي ايده هاي جديد بوده وبراي ديگران بويژه دانش آموزان ومعلمان  اميد وخوش بيني ونشاط  فراهم کنندحال ميتوان  گفت که مديريت  کيفيت جامع يک نظريه نيست بلکه يک حرکت  ونهضت  همگاني است يک راه صحيح   کار است که همه افرادبايددر اين نهضت  مشارکت کننددر واقع  مديريت کيفيت جامع  روش مديريت  گروهي  انجام دادن کار براي بهبودمداوم کيفيت وبهره وري قابليتها واستعداد هاي مديريت ونيروي انساني  کار است

توجه به نيازها :

پاسخ  به نيازها وانتظارات دانش آموزان يکي ازمسائل مهم وجدي  است که بايد  در مديريت  مدرسه  به آن توجه   شودچراکه يکي از بهترين راههابراي کسب توفيق پايدار در زمينه تعليم  وتربيت پاسخ به انتظارات ونيازهاي دانش آموزان است دانش آموزان  نيازهاي متفاوتي دارند ولي اکثر آنهانيازمندکيفيت يادگيري هستند عده اي از آنها  مايلندمدرسه اي  شاد داشته باشند وجمعي ديگر علاقمندندکه ازتکنولوژي  روز در آموزش برخوردار  شوند  وتعدادي ديگر به ارتقاي  فردي خود مي انديشند  اما همه  آنها مي خواهند مدرسه اي  باکيفيت  وبانشاط  داشته باشند و يادگيري عميق  را بهبود  بخشند  متمرکز  شدن  بر خواسته هاي  دانش آموزان  باعث  ایجادرضايت  در دانش آموزان شده  وکارکرد  مدرسه مفيد  ويادگيري دانش آموز را عميق  ومؤثر مي سازد مديريت فرايند محوربر دانش آموز تمرکزدارد  واين کمک  مي کند تا مدير مدرسه درکارهاي خودمطابق اهداف برنامه ريزي شده  پيش رود وازحاشيه روي  پرهيز نمايد وهميشه  منافع  دانش آموز  را موردتوجه قرار دهد .

ارتقاي  مستمر کيفيت  :

درمديريت کيفيت جامع فقط به تعيين  اهداف  دربرنامه هاي آموزشي ودرسي اکتفا نمي شود  چراکه اهداف بتنهايي نميتوانندمنجر به نتايج پايدار وقابل اعتماد  شوند.ارتقاي  مستمر کيفيت مشارکت  همه  مديران  ، معلمان  ، کارشناسان ، متخصصان  ، دانش آموزان و والدين  آنها را براي ارتقابرنامه  درسي وآموزشي مدرسه باتأکيد بررضايت دانش آموزان موردتوجه  قرار مي دهد به عبارت ديگر ارتقاي  مستمر کيفيت بر مشارکت همه  عوامل دست اندرکاربراي جلب رضايت دانش آموزان تأکيدبرتحول وتغيير در شناخت ، نگرش  فردي وجمعي  همه کارکنان مدرسه بطورمستمروتوجه به تکنولوژي  در فرايندبرنامه هاي مدرسه تاکيد دارد دريک مفهوم کلان ارتقاي  مستمر کيفيت شامل ايجاد زير ساخت مناسب وتيمهاي  ارتقابراي ارتقاي فرايند ها است آشنايي مديران  با روش ها ، ابزارها ومدل ها و بهره مندي  از آنها  بطور عملي  مورد انتظار است از آنجايي که مديريت کيفيت ، حرکتي است از بالا  به پايين لذا  مديران بايد قبل از کارکنان آموزش ببينند وبااين روش ها  ،ابزار  ومدلهاآشنا شوندچرا که اگر مديران شخصاً درگير فرايند ارتقا نشوندولوهمه  معلمان  وکارکنان تحت نظر آنهادر فعاليتهاي ارتقا مشارکت کنند، کار  به جايي نخواهد  رسيد .

مشارکت همگاني  درمدرسه :

مشارکت که از آن به عنوان دخالت در فرايند تصميم گيري هاوتصميم سازي ها يادشده است موجب افزايش بهره وري  در کار ، يگانگي  وافزايش  اعتماد افراد به يکديگر  مي شود .

مديريت کيفيت جامع فقط نمي تواند به قابليت وتوانايي مديران متکي باشد  بلکه به مشارکت افراد وکارگروهي  واستفاده از  خرد جمعي براي بهينه سازي فرهنگ  سازماني مدرسه تأکيد داردجو سازماني  دوستانه ، حسن  مناسبات وارتباطات بين  نيروهاي انساني ، شناخـت واعتماد مديراز  گروه وکارگروهي مي تواند زمينه ساز وفراهم آورنده ي  آموزش وپرورش با نشاط  وموثر در مدرسه باشد.مديران مدارس بايد  مهارت کار گروهي در مدرسه  را فراگيرند وبراي ايجاد محيطي  مشارکت  پذير  نگرش  خود رانسبت  به سازماندهي  کارها تغيير دهند  چراکه درکار گروهي  ميتوان ازخرد ، هوش وابتکار همه کارکنان بهره مند شدآنچه  که دانستن  آن مي تواندراهگشا باشدروشهاي فعال  شدن کار گروهي درمدرسه است که ميتوان بنام  گذاري  گروه، درک اعضاي گروه ازسوي رهبر گروه، توجه به نيازهاي مادي ومعنوي  آنان ، محبت وصداقت ورزيدن به آنان ، عدم  شتاب دررسيدن به نتيجه برداشتن گامهاي آهسته ولي پيوسته  ، اداره خوب  وفعال جلسات گروه اشاره کرد .

چگونگي فرايند حرکت :

در مديريت کيفيت جامع تغيير دائمي  در روش مورد نظر است  بطوريکه  اين حرکت آهسته ولي پيوسته  باشد  وزماني  اين حرکت به نتيجه  ميرسد که مدير در اجراي آن مشارکت  فعال  ومؤثر داشته باشدمدير  موفق کسي است  که قبل  از اجراي کار زمينه رابراي  آن آماده کند براي زمينه سازي توجه به موارد  زير ضروري  است : تغيير دادن عادت  هاي قديمي ، حاکم کردن تفکر سيستميک ( توجه به کل  نه  به جزء ) صبور بودن ، به منافع  درازمدت  انديشيدن ،  ازبين  بردن  ترس بعنوان منابع  تغيير ، حمايت کامل وجدي رهبر مدرسه ومنطقه آموزشي ، تهيه برنامه استراتژيک وراهبردي درمدرسه، گسترش رويکرد مشارکتي درمدرسه  وجايگزين کردن برنامه محوري بجاي موضوع محوري .علاوه برموارد فوق  مي بايست به نکات کليدي  ديگري در فرايندحرکت مديريت کيفيت جامع توجه نمود از آن  جمله  ميتوان به مشارکت  مديرمدرسه بعنوان يکي از مهمترين عوامل دست اندرکار حرکت، بالابردن وگسترش آگاهي کليه کارکنان از موضوع ، ايجاد تغيير در نگرش کارکنان وبالا بردن مهارتهاي آنها اشاره کرد پس از زمينه سازي نوبت  به تهيه  برنامه اجرايي بهبود مدرسه ميرسد ابتدابه مطالعه موقعيتي که درآن قرار داريم ميپردازيم در اين مرحله ترسيم چشم انداز مأموريت رسالت مدرسه،  چالشها ونهايتاًموقعيتي که مي خواهيم به آن برسيم را مورد توجه  قرار ميدهيم بعبارت  ديگر  وضعيت  موجود مدرسه ووضعيت  مطلوب  مدرسه شناسايي مي گردد .

در مرحله  دوم ازطريق ابزارهاي  مختلف به شناسايي مشکلات پرداخته و فاصله  بين  وضعيت موجود ومطلوب را مشخص مينماييم در مرحله سوم به شناسايي ، انتخاب و تحليل  فرايندهاي مدرسه براي  بهبود وارتقاي  فرايندها مي پردازيم در ادامه  استراتژيهاي بهبود  مدرسه را تعيين مي کنيم درمرحله پنجم براي بهبود مدرسه  برنامه ريزي  مي کنيم اين برنامه ريزي شامل زمان بندي پروژه ها وفعاليتها، اولويت گذاري ، سازماندهي وبسيج منابع وامکانات براي هرچه  بهتر انجام شدن برنامه هاو... است در مراحل  بعدي به اجرا برنامه هاي  اجرايي وتفصيلي  ، ارزيابي در حين اجراي  برنامه ها ونهايتاً  اقدام براي برنامه ريزي مجدد ودوره  بعدي مي پردازيم .

 

ويژگي هاي مدير  مدرسه  کيفي  جا مع :

پس از مشخص کردن هدفهاي مياني وسالانه مدرسه نوبت به سازماندهي  ميرسد براي اينکار کميته اي  تحت عنوان کميته مديريت کيفيت جامع  در مدرسه تشکيل  ميشودکه  وظيفه  آن هدايت و اشاعه مديريت کيفيت جامع است  مدير مدرسه  به عنوان متولي  اصلي فرايند بهبود در مدرسه مي بايست بعنوان رييس  اين کميته  شخصاً  فعاليت را در دست گيرد مدير مدرسه  بايد داراي  ويژگيهاي زير باشد .

1-  تلاش  ، فداکاري  ووقت گذاري  براي کار

2-  تلاش مستمر   در جهت افزايش   هوش وذکاوت خود داشتن

3-  بخشندگي  نسبت به ديگران  وسخت گيري  نسبت به خود داشتن

4-   باغلبه  برنفس  خود ، فاتح ديگران شدن

5-  نمونه بودن  درفضيلت  و عادت هاي پسنديده  داشتن

6-  روحيه  مشارکت داشتن

7-   براي  انديشه ديگران  ارزش  قائل شدن

8-   دادن  آزادي  خطر پذيري به نيروهاي  کارانديشگر وانديشمند

9-     نظارت هوشمندانه داشتن

10-  احساس  فداکاري شديد داشتن

11- حضور بيشتر در کنار  کارکنان داشتن

  12-  شخصيت  دادن به کارکنان

13-  کمک  به ديگران  تاخودشان  کار را انجام دهند

14-  تشويق  همکاران به استفاده  از فکر  خودشان

15- توانايي  سرمايه گذاري  در انتقال  فن آوري اطلاعات

16-  روحيه نوآوري  داشتن وتغييرات  منطقي  را پذيرفتن

17-انديشه هاي کارکنان را بارورساختن  ومشارکت  دادن آنها  در برنامه ريزي

18- به ارتقاي  مستمر کيفيت انديشيدن     19- بينشي مبتني برجامعيت  کارداشتن

 نتيجه گيري :

بارشد وپيشرفت تکنولوژي  وفناوري اطلاعات ، جامعه انساني  دگرگون شده وبسرعت  دچار تغيير  ميشود اين تغييرات خود به خود نيازهاي  جديد را نيز بوجود مي آورد  دست اندرکاران  تعليم وتربيت  مي بايست  همزمان  با اين تغييرات  برنامه ريزي نمايند و خود نيز ضمن کسب اطلاعات  وآگاهيهاي جديد به روشهاي مناسب ونوين  آموزشي وپرورشي  مجهز شوند يکي از مواردي که در امرآموزش ووتربيت دانش آموزان نقش  اساسي دارد  فراهم آوردن  وسايل وامکانات سخت افزاري ونرم افزاري  است اما  در زمانهاي مختلف ديدگاههاي افراد  صاحب نظرمتفاوت بوده است عده اي در مديريت آموزش وپرورش ريشه بسياري ازمشکلات  وحتي راه حلهاي آن را در وروديهاي سيستم مدرسه مي جويندبعبارت ديگر امکانات  سخت افزاري را مهمتر قلمداد ميکنند ومعتقدندکه اگر ظرفيتهاي ورودي مدرسه ازقبيل منابع مالي  ، فيزيکي وپول  افزايش يابد مي توان همه تنگناها ومشکلات مدرسه  را حل کردعده ديگري  هم براين  باورندکه گرچه وروديهاي سيستم  مدرسه و منابع مالي و فيزيکي حايز  اهميت ومؤثر  هستند  امابايدبيشتربه فرآيند سيستم توجه شوداين گروه تدريس، مديريت، ارزشيابي، محتوي وروش ها را بعنوان امکانات  نرم افزاري موثر تر ميدانندباتوجه به آنچه  گذشت ضمن تأکيد بر روش ديدگاه دوم در مديريت  مدرسه توجه بيشتر را به کيفيت  و فرآيند  محوري ميدهد تأکيد مي نماييم که در پيشبرد امور وبهبود بخشيدن به مديريت  مدرسه  بايد به همه  موارد ، امکانات  و روشها توجه  نمودچراکه اگر درمديريت مدرسه فقط  امکانات  سخت افزاري  مانند ساختمان ،حياط  مدرسه ، سالن ، اتاقها ، وسايل کمک آموزشي ، آزمايشگاه وکارگاه را فراهم  نماييم امابرنامه مناسب، روش صحيح  ومحتواي ارزشمندنداشته باشيم هيچ نتيجه و بهره اي  نخواهيم برد برعکس  هم اگر به فرايند سيستم توجه جدي نماييم اما امکانات سخت افزاري  که بعنوان پشتيباني سيستم مدرسه هستندرا تأمين ننماييم  چندان در کارخود توفيقي نخواهيم  داشت زيرا بعقيده روانشناسان حتي اکسيژن هوا، نور کافي، رنگ وضعيت  فيزيکي ، شکل وابعاد  کلاس در يادگيري موثرند پس نتيجه  مي گيريم  که در اولويت  اول داشتن برنامه توجه  به روشهاي تدريس ، ارزشيابي  مستمر ازروشهاوميزان دستيابي به اهداف وتقويت مديريتي که نتيجه  همه تلاشها واقدامات آن  معطوف به رضايت دانش آموزان وتوسعه يادگيري باشدودرمرحله دوم توجه به پشتيباني وتأمين  امکانات  مالي وفيزيکي وازهمه مهمتر رسيدگي  به وضعيت  معيشتي معلمانيکه درراستاي اهداف فوق مجدّانه  تلاش مينماينددر بهبود  بخشيدن  به مديريت مدرسه  مهم وضروري است .

پيشنهادات  راهبردي :

1- درآموزشگاه کميته مديريت کيفيت را تشکيل دهيدوسعي نماييدمدير مدرسه  خودشخصاً مديريت و رهبري  اين  کميته را بعهده  گيرد وضمن استفاده  از همه  معلمان  ودانش آموزان  در برنامه ريزي  ، فرايند نتايج را مرتباً  ارزيابي  نمايد .

2- مديرمدرسه ضمن توجه جدي به مديريت روابط انساني در اداره  مدرسه ، سبک مديريتي خود را برپايه  مشارکت  قرار دهد تا ازاين طريق در قلب وروح کارکنان ودانش آموزان نفوذ نمايد .

3-  مديرمدرسه مي بايست با مشاهده وبازديد ازکارها وتجارب موفق  ساير مديران برتجارب خود بيفزايند  وطرحها والگوهاي مناسب  مديران موفق  را شناسايي  وپس از مطالعه  وارزيابي  باتوجه به شرايط مدرسه خود بعداز تغييرات  لازم  اجرا نمايد .

4- کيفيت  بخشي  مدرسه ، مستلزم تنظيم  اهدافي  مشخص است  که بايد در راستاي اهداف  وزارت آموزش وپرورش (مصوب شوراي عالي آموزش وپرورش ) باشد لذا اهداف  وزارت  آموزش وپرورش  بسيار کلي است ومديران  بايد برحسب  دوره تحصيلي  وبانگاه  به اهداف  کلي ، اهداف اختصاصي  وتفصيلي وقابل  دست يابي  را تدوين کنند .

5-  براي آموزشکارکنان  مدرسه وآشنايي آنها  با مديريت  کيفيت دوره هاي آموزشي لازم برگزار شود وبراي  کسانيکه در اين زمينه  پيشقدم هستند  وتلاش  مي کنند  جوايزي  در نظر گرفته شود .

6 -  بايد کارها وفعاليتهاي خوب  وطرح هاي ارزنده مدرسه درجلسه اي به افراد  وگروههاي  ذيربط ارائه  گردد تا از اين  طريق ديگران  با تجارب وانديشه هاي ديگران آشنا شوند .

 

7- براي ارائه تجارب وانديشه هاي نو وپيشنهادهاي مفيد ميتوان  ازوسايلي نظير اسلايد ،  فيلم ، ويدئو ، پروژکتور  و .... استفاده نمود .

8-  کارگروهي را به معلمان آموزش دهيدبرخوردي باز داشته باشيد و جلسات بحثهاي نظري  تشکيل دهيدسعي کنيد تا  از مزاياي کارگروهي بهره مند شويد وبه جاي پاداش دادن به عمل کردهاي فردي  به عملکرد  هاي گروهي پاداش دهيد .

9-  شوراهاي  مدرسه وتشکلات دانش آموزي  را تشکيل  دهيد وبا واگذاري مسئوليت  هاي مختلف حتي اداره مدرسه وکلاس به دانش آموزان زمينه پرورش حرفه اي آنهارا فراهم  کنيد 10- مدير مدرسه مي بايست به معلمان وکارکنان مدرسه براي رفتار درست آنها  پاداش  دهد  اين کار باعث مي شود تا نتايج  مثبت بيشتر شود همچنين  بايد به کارهاي برجسته به خلاقيت هاي کاربردي  ، به ساده کردن  کار ، به کيفيت  کار ، به کارهاي  تيمي و نهايتاً  به کساني که رفتار مؤثر دارند پاداش داد اين پاداش  مي تواند  هم مادي  وهم معنوي  باشد .

11- معلمان مي بايست دربهبود فرايند ياددهي-يادگيري فعاليتهاي آموزشي  مدرسه وارتقاي شايستگيهاي حرفه اي معلمان از پژوهش مشارکتي که يکي از اثر بخش ترين نوع پژوهش در حين عمل مي باشداستفاده نماين براي اينکار لازم است آموزشهاي لازم را به معلمان ارائه داد.

12-  مدير مدرسه بايد بهمان  اندازه که به زيردستان ( معلمان وکارکنان مدرسه) آزادي عمل مي دهد به همان اندازه هم اقتدار خود را بکار گيرد ونظارت لازم را برکارآنها داشته باشد.

13- مدير مدرسه  به کارکنان ومعلمان اجازه مي دهد تا درحوزه محدوديت هاي تعيين شده توسط  او تصميم گيري وانجام وظيفه نمايند .

14-  مديران  بايد به جاي سخت کار کردن  ، کاغذ بازي و بوروکراسي اداره به زيبا کردن ،  وهمچنين  درست ونرم وروان کارکردن  بپردازند .

15- مديران بايد از پيشداوري در مورد معلمان ، کارکنان ودانش آموزان اجتناب نموده وبه کسي برچسب نزنند، وطوري  رفتار کنند تا همه  افراد در کارها وحل مشکلات  همديگر را ياري کنند .

 

16- در مدارس کيفيت جامع مدير بايد  تلاش کند خود رهبر  آموزشي باشد  وهم مهارتهاي رهبري  را به معلمان  خود بياموزد .

 

 

منابع  :

- توراني ، حيدر ،   1379 ، رساله دکتر ي .

 

-  توراني ، حيدر ،1382  ،  مديريت فرآيندمدار در مدرسه .

 

-  توراني ، حيدر ، 1380 ، کيفيت بخشي آموزش وپرورش دوره ابتدايي .

 

-  شوجي ، شيبا ، رويکرد نوين مديريت کيفيت در آمريکا ، مترجم  دکتر اقدسي ، محمد ،  1380

 

-  صافي ، احمد ، 1379 ،سازمان و مديريت در آموزش وپرورش  .

 

-  عزتخواه ،  نوروزي ، 1375 ،  مديريت مراکز پيش دبستاني .

 

-  علاقه بند ، علي ،1374   ،  مقدمات مديريت آموزشی .

                                   

+ نوشته شده در  سه شنبه نوزدهم خرداد 1388ساعت 18:4  توسط فاطمه حسن پور  | 

خشونت از منظر قرآن

 

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم اردیبهشت 1388ساعت 23:2  توسط فاطمه حسن پور  | 

با عرض سلام خدمت کاربران گرامی این وبلاگ برای موضوع مدیریت طبقه بندی شده امیدوارم بهره ی کافی را از این وب ببرید با تشکر خدا نگهدار

صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو مطالب
عناوین مطالب وبلاگ

دی 1388
آبان 1388
مهر 1388
خرداد 1388
اردیبهشت 1388
فروردین 1388
بهمن 1387
دی 1387
آذر 1387
آبان 1387
مهر 1387

نقش زن در پیروزی انقلاب
ضرورتها واهداف تحول در آموزش وپرورش
آموزش مدیران ونقش آن در کیفیت کار
نقش پژوهش در تدریس
نوشتن انشاهای خلاق توسط دانش آموزان
چگون وکجا مطالعه کنیم
اعیاد مذهبی ونقش آن در یادگیری دانش آموزان
مدیر از دیدگاه قرآن
اصلاحات ساختاری آموزش وپرورش درمانی بر دردهای کهنه
طواف وداع با کعبه
نقش مدارس در ارتقای بهداشت مدارس
ضرورت تحول در آموزش وپرورش
مشاوره تحصیلی وشغلی
سلسله نیازهای مازلو
مدیریت بازارهای الکترونیکی در سازمان
راهکارهایی برای ارتقای بینش دینی کودکان استثنایی

Powered By
  BLOGFA.COM